Stood

Vun Wikipedia
Wesseln na: Navigatschoon, Söök
Wapen/Flagg Koort

Wapen vun Stood

Stood
Laag vun Stood in Düütschland
Basisdaten
Bundsland: Neddersassen
Landkreis: Stood
Gemeen: Stood
Inwahners:
Postleettall: 21680, 21682
Vörwahl: 04141
Geograafsche Laag:
Koordinaten:53° 36′ N, 9° 29′ O
53° 36′ N, 9° 29′ O
Luftbild von de Binnenstadt (2012)
Ole Fackwarkhüüs an’n Fischmarkt
Kraan an’n Fischmarkt

Stood is en Stadt in de Gemeen Stood in’n Landkreis Stood in Neddersassen. Se liggt twüschen Cuxhoben un Hamborg.

Geografie[ännern | Bornkood ännern]

Stood liggt an den westlichen Rand vun Oolland an de Swing, blangen de Elv. In’n Noorden liggt Keden. De Stadt liggt in en Landschap vun flache Maschen un dorin op en Geestspoor, de in de Maschen rinragen deit un bet 14 Meter (Spegelbarg, Steed vun de fröhere Borg) över de Masch rutkickt.

Historie[ännern | Bornkood ännern]

Bild to de Stadt ut Conrad Bote sien Cronecken der Sassen

De eersten Siedlers kemen al üm 1000 v. Chr. in dat Rebeet üm Stood. In’t 8. Johrhunnert v. Chr. entstünn denn en Siedlung mit Hoben. In dat Johr 994 weer de Siedlung vun de Wikingers plünnert un Stood weer dat eerste Mol as Stethu nöömt. 1209 verlehn de Kaiser Otto IV. Stood dat Stadtrecht. Üm 1250 pett de Stadt de Hanse bi. 1279 geev sik de Börgerraat en egen Verfaat. In den Dörtigjohrigen Krieg keem dat Arzbisdom Bremen un dormit ok Stood an Sweden. De Sweden hebbt Stood as Festung utboot.

Vun 1712 bet 1715 weer de Stadt denn bi Däänmark un keem denn to dat Kurfürstendom Hannober.

1867 is de Status von Stood as Festung opgeven worrn. De letzten Anlagen von de Festung sünd 1882 dalbraken worrn. 1880/1881 is de Nedderelvbahn anleggt worrn un Stood hett en Bahnhoff kregen. De Verkehr von’n Bahnhoff Horborg hett an’n 1. April 1881 anfungen, de Verkehr över Stood rut bet na’n Bahnhoff Himmelpoorten an’n 1. Juli 1881. Von’n 1. November 1881 af an weer denn de ganze Streck bet na’n Bahnhoff Cuxhoben in Bedriev.

Stood is in’n Tweten Weltkrieg an’n 1. Mai 1945 von de Briten innahmen worrn.

1924 sünd de Gemenen Brunshusen un Stodersand Deel von de Gemeen Stood worrn. De Gemeen Stood harr dormit dat eerste Maal direkten Togang to de Elv. 1926 is Kamp ok Deel von de Gemeen worrn. Mit de Gemeenreform in Neddersassen to’n 1. Juli 1972 sünd denn ok noch de Gemenen Bützfleet, Haddörp, Hagen, Schölisch un Wiepenkathen mit de Gemeen Stood tohoopgahn.

De Stadtdeel Kopenkamp liggt in’n Süden von de Ooldstadt un is in de Johren 1920 anleggt worrn. Dat Oollanner Veerdel in’n Oosten von de Ooldstadt is ut de Johren 1960. De Stadtdeel Ottenbeek is na 1994 op dat Gelänn von de Von-Goeben-Kasern anleggt worrn.

Inwahnertall[ännern | Bornkood ännern]

Johr Inwahners
1890-00-00 1890[1] 10.190
1910-12-011. Dezember 1910[2] 11.078
1925-00-00 1925[1] 11.985
1933-00-00 1933[1] 14.842
1939-00-00 1939[1] 17.428
1950-00-00 1950[1] 30.009
1960-00-00 1960[1] 33.300

Religion[ännern | Bornkood ännern]

Evengeelsch-luthersche Kark[ännern | Bornkood ännern]

Stood is von öllers evangeelsch-luthersch präägt. De eerste Wilhadi-Kark stammt ut dat 11. Johrhunnert, de hüdige Wilhadi-Kark ut dat 14. Johrhunnert. De Cosmae-Kark is ut dat 13. Johrhunnert. Cosmae un Wilhadi hebbt 1529 de Reformatschoon inföhrt un sünd luthersch worrn. Dat Marienklooster, dat siet 1141 bestahn hett, is 1568 luthersch worrn, dat Johannisklooster is al vör de Reformatschoon ingahn un dat Georgsklooster hett de Reformatschoon al fröh vörandreven. De eerste luthersche Preddigt weer 1522.

In’t Middelöller hebbt noch en Reeg annere Karken in Stood bestahn (ünner annern Pankratius-Kark, Nicolaus-Kark, Hillig-Geist-Kapell, Gertruden-Kapell).

As Stood in de twete Hälft von dat 20. Johrhunnert stark wussen is, sünd denn noch wedder ne’e luthersche Karken boot worrn: de Johannis-Kark weer 1956 trech un de Markus-Kark in Hahl 1965.

Vondaag is Stood Seet von’n Karkenkreis Stood un von’n Sprengel Stood. Üm un bi 60 % von de Lüüd in Stood sünd evangeelsch-luthersch.

Kathoolsche Kark[ännern | Bornkood ännern]

De eerste kathoolsche Kark weer de Joseph-Kark 1879 un de twete de Hillig-Geist-Kark 1960. De beiden Karken höört to dat Dekanat Ünnerelv binnen dat Bisdom Hilmssen.

Annere christliche Karken[ännern | Bornkood ännern]

Stood hett en Gemeen von de Sülvstännige Evangeelsch-Luthersche Kark, en Baptistengemeen in’n Bund Evangeelsch-Freekarkliche Gemenen in Düütschland, de Fre’e evangeelsche Gemeen, de Freekark von de Söventen-Dags-Adventisten, de Neeapostoolsche Kark, de Kark Jesu Christi von de Hilligen von de Letzten Daag (Mormonen) un Jehova sien Tügen.

Islam[ännern | Bornkood ännern]

Siet de twete Hälft von dat 20. Johrhunnert hebbt sik in Stood ok veel Moslems ansiedelt. Se hebbt 1982 de törksche Mevlana-Camii-Moschee grünnt, 2008 de Baitul-Karim-Moschee von de Ahmadiyya-Muslim-Gemeenschop boot, un 2009 de araabsche At-Taqwa-Moschee grünnt.

Jodendom[ännern | Bornkood ännern]

De eerste Nawies för Joden in Stood is von 1344.[3] Wohrschienlich hett dat aver siet dat 15. Johrhunnert keen jöödsche Gemeen mehr geven. Eerst in dat 17. Johrhunnert hett dat wedder en gröttere Grupp Joden in Stood geven. En Tied lang hebbt se sogor en egen Synagoog hatt, de se von de Stadt kregen hebbt. Eerst in dat 19. Johrhunnert hebbt de Joden denn wedder en Synagoog hatt, de in de Hökerstraat ünnerbröcht weer (Synagoog Stood). De Gemeen weer aver jümmer temlich lütt, jümmer so bi 20 bet 40 Lüüd. In de Tied von’n Natschonalsozialismus sünd de letzten Joden denn deporteert un ümbrocht worrn oder emigreert. Sietdem hett dat keen jöödsche Gemeen mehr geven in Stood.

Wapen un Flagg[ännern | Bornkood ännern]

Dat Wapen von de Stadt wiest op blauen Grund en sülvern Slötel, de mit’n Boort na baven vörn wiest. Schildhollers sünd twee Griepen mit gollen Mahn, gollen Flögels, rode Tung un rode Klauen. De beiden Grießen staht över en Mottoband mit de Bookstaven S.P.Q.ST. (latiensch för Senatus Populusque Stadensis: „De Raad un de Börger von Stood“).

De Slötel stammt ut dat Wapen von dat Arzbisdom Bremen. De Schild as Wapen von Stood is von Münten al ut dat 13. Johrhunnert nawiest. De Griepen un dat Motto sünd eerst in dat 19. Johrhunnert toföögt worrn.

Politik[ännern | Bornkood ännern]

Stadtraad[ännern | Bornkood ännern]

Gemeenraad
Johr \ Partei Tall CDU SPD FDP NLP
1946 24 1 21 2
1948 25 3 15 1 6


Börgermeesters[ännern | Bornkood ännern]

Tied Börgermeester Partei
1804–1816 Carl Nicolaus Adler
1816–1838 Johann Kobbe
1838–1851 Christian Leopold Lübbren
1851–1891 Carl Ludwig Neubourg
1891–1898 Christian Oppermann
1898–1908 Carl Schrader
1908–1914 Ado Jürgens
1915–1925 Martin Frommhold DDP
1925 Hans Mentzel
1926–1938 Hans Arthur Meyer ahn Partei
1938–1943 Carl Nörtemann NSDAP
1. Februar 1943–1. Juli 1943 Eduard Kühl NSDAP
6. Juli 1943–4. Mai 1945 Eduard Großheim NSDAP
4. Mai 1945–17. Januar 1946 Emil Beyer
17. Januar 1946–14. November 1946 Nicolaus von Borstel SPD
14. November 1946–1952 Ludwig Jürgens SPD
1952–1962 Heinz-Wilhelm Heyderich DP
1962–1968 Ernst Reichard SPD
1968–1969 Gerhard Reichhardt SPD
1969–1972 Kurt Stahnke SPD

Stadtdirekters[ännern | Bornkood ännern]

Tied Naam
1946–1947 Rudolf Gerstung
1948–1949 Emil Otto
1950–1951 Walter Hageneier
1951–1960 Werner Peterssen
1960–1972 Kurt Bellenbaum

Ehrenbörgers[ännern | Bornkood ännern]

De Stadt Stood hett en Reeg Lüüd to Ehrenbörgers maakt. För de Ehrenbörgers na 1972 kiek bi de Gemeen Stood.

Kultur un Seihnswürdigkeiten[ännern | Bornkood ännern]

Swedenspieker

Verenen[ännern | Bornkood ännern]

De freewillige Füürwehr Stood is 1860 grünnt worrn un de Schüttenvereen 1854.

Markt[ännern | Bornkood ännern]

Wekenmarkt gifft dat jeden Middweken un Sünnavend op’n Peermarkt un in de Holtstraat. Twee Maal in’t Johr gifft dat Johrmarkt: an’t Wekenenn na Oostern den Vörjohrsmarkt un an’t drüdde Wekenenn in’n September den Harvstmarkt. Düsse beiden Märkt sünd op’n Platz an’n Sann, in de Brede Straat, de Holstraat un op’n Peermarkt. In de Tied von de Johren 1980 bet Harvst 2009 is de Johrmarkt nich in de Binnenstadt, man op’n Festplatz in de Horbörger Straat ween.

De eersten Wiehnachtsmarkt in de Adventstied in Stood hett dat 1967 geven. De Markt is in de Binnenstadt twüschen Peermarkt un Fischmarkt un duurt von’n Maandag vör den eersten Advent bet to’n 30. Dezember.

Weertschop un Infrastruktur[ännern | Bornkood ännern]

CFK-Valley-Gebüüd in Ottenbeek

Stood billt en Middelzentrum för de Öörd in de Ümgegend.

Stood as Deel von de Gemeen Stood gellt as Utfloogsoort (Stand 1. Januar 2015).[4] Dat bedüüdt ünner annern, dat na dat Neddersassische Gesett över de apenen Tieden un de Verkoopstieden von Ladens Ladens ok sünndags apenmaken dröfft.[5]

Ünnernehmens[ännern | Bornkood ännern]

In Stood an’n Peermarkt hett de Volksbank Stood-Cuxhoben ehren Sitt.

Karnkraftwark[ännern | Bornkood ännern]

Bi Stood steiht dat tweetöllste kommerziell bedreven Karnkraftwark vun Düütschland. 1972 weer dat Wark mit Druckwaterreaktor in Bedriev nommen. Vun 1984 an weer denn Feernwarms an de Salien afgeven, de blangenan legen hett. Dat Wark weer an’n 14. November 2003 stilllegt. De Nettoleisten weer 630 Megawatt.

Verkehr[ännern | Bornkood ännern]

Stood liggt an de Bundsstraat 73 twüschen Hamborg un Cuxhoben, wat een vun de meestbefohrene Bundstraten vun Düütschland is. 2007 is de Lien S 3 vun de S-Bahn Hamborg vun Hamborg bet no Stood verlängert worrn.

De B 73 schall dö den Bu vun de A 26 entlast warrn, de aver noch nich trech is. Ok de Küstenautobahn A 20 schall in de Neegd von Stood langs föhren.

Na de Stoder Geest in’n Süüdwesten in Richt op Bremervöör to geiht de Bundsstraat 74 un na Noorden na Keden de Landsstraat 111.

Stood hett en Bahnhoff an de Nedderelvbahn (Bahnhoff Stood), de von Cuxhoben na Horborg geiht.

Gesundheit[ännern | Bornkood ännern]

Dat Krankenhuus von Wiepenkathen ut keken

Dat Stoder Krankenhuus (bedreven von Elbe Kliniken Stade-Buxtehude) liggt in’n Süüdwesten von de Stadt op’n Swarten Barg, dicht bi de Krüzung von de B 73 un B 74.

Mit de Klinik Dr. Hancken an de Harsfeller Straat gifft dat in Stood ok noch en Privatklinik, de sik op Radiologie, Nuklearmedizin un Strahlentherapie spezialiseert hett.

Scholen[ännern | Bornkood ännern]

In Stood doot de Hauptscholen An’n Hogenwedel un Thuner Straat, de Realscholen An’n Hogenwedel un Camper Höh, de Integreerte Gesamtschool Stood un de Grundscholen Montessori-School, An’n Borggraven, Camp, Pestalozzi un Bockhorster Weg liggen.

Ans gifft dat in Stood noch de Beroopscholen Stood I, Stood II un Stood III, de Förderscholen Friedrich-Fröbel-School un Ottenbeek un de Gymnasiums Athenäum un Vincent-Lübeck-Gymnasium un de Fre’e Waldorfschool Stood na de Waldorfpädagogik.

Freetied[ännern | Bornkood ännern]

Stood hett dat Swemmbad Solemio.

Lüüd[ännern | Bornkood ännern]

Literatur[ännern | Bornkood ännern]

  • Martin Böcker, Peter Golon: Die Orgel-Stadt Stade. Weltberühmte Orgeln und 600 Jahre Orgelbau. Book mit CD. Orgelakademie, Stood 2004, ISBN 3-931879-30-5
  • Jürgen Bohmbach: Stade. Von den Siedlungsanfängen bis zur Gegenwart. Stadt Stood, Stood 1994
  • Jürgen Bohmbach (Rutgever): Urkundenbuch der Stadt Stade. Lax, Hilmssen 1981, ISBN 3-7848-3013-7
  • Carl-Wilhelm Clasen, Oskar Kiecker, Gottfried Kiesow: Die Kunstdenkmale der Stadt Stade. 1960
  • Fritz Dressler, Manfred Sack: Stade. Ellert und Richter, Hamborg 2004, ISBN 3-8319-0128-7 (Bildband)
  • Wilhelm Heinrich Jobelmann, W. Wittepenning: Versuch einer Geschichte der Stadt Stade. 3 Hefte. Pockwitz, Stood 1869–1874 (Nee bearbeidt von Max von Bahrfeldt: Geschichte der Stadt Stade. Pockwitz, Stood 1897)
  • Friedrich Adolf Schröder: Stadt im Strom der Zeit. Das tausendjährige Stade. Stood 1993, ISBN 3-921942-08-X
  • Hans Wohltmann: Die Geschichte der Stadt Stade an der Niederelbe. 3. Auflage. Stader Geschichts- und Heimatverein, Stood 1956
  • Oliver Falkenberg, Linda Sundmaeker: Stade & Das Alte Land. Edition Temmen, Bremen 2007, ISBN 978-3-86108-958-2

Footnoten[ännern | Bornkood ännern]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 http://www.verwaltungsgeschichte.de/stade.html
  2. http://www.gemeindeverzeichnis.de/gem1900/gem1900.htm?hannover/stade.htm
  3. http://www.jüdische-gemeinden.de/index.php/gemeinden/s-t/1848-stade-niedersachsen
  4. Liste aller Ausflugsorte, Neddersassisch Ministerium för Weertschop, Arbeid un Verkehr
  5. Sitzung des Niedersächsischen Landtages am 23.03.2012 - TOP 37: Antwort von Wirtschaftsminister Jörg Bode auf die mündliche Anfrage der Abgeordneten Frauke Heiligenstadt (SPD)

Weblenken[ännern | Bornkood ännern]