Liberia

Vun Wikipedia
Wesseln na: Navigatschoon, Söök
Republic of Liberia
Flagg vun Republiek Liberia Wapen vun Republiek Liberia
(Flagg) (Wapen)
Wahlspröök: “The love of liberty brought us here“

up Platt: „Wi hefft de Freeheit leev, dorüm sünd wi hier herkamen“

Natschonalhymne: All Hail, Liberia Hail
Woneem liggt Republiek Liberia
Hööftstadt Monrovia
6° 19′ N, 10° 48′ W
Gröttste Stadt Monrovia
Amtsspraak Engelsche Sprake
Regeren
Präsidentsche
Präsidialrepubliek
Ellen Johnson-Sirleaf
Sülvstännigkeit

26. Juli 1847

Grött
 • Allens
 • Water (%)
 
111.370 km²
? %
Inwahnertall
 • 2008 Tellt
 • Inwahnerdicht
 
3.489.072 (Zensus 2008)
31,3/km²
Geldsoort Liberiaanschen Dollar ([[ISO 4217|]])
BBP 730 Mio. $ (2007)

195 $ je Kopp

Tietrebeet UTC (UTC)
Internet-TLD .lr
ISO 3166 LR
Vörwahl ++231
Koort vun dat Land

De Republiek Liberia (Düütsch: liˈbeːri̯a, Engelsch: laɪˈbɪəɹɪə) is en Land an de Waterkant vun Westafrika. Se grenzt an de Elfenbeenküst, Guinea, Sierra Leone un an den Atlantik. Liberia weer een vun de eersten unafhängigen Staten in Afrika. De Republiek is grünnt wurrn, as vörmolige Slaven ut de USA wedder in Afrika ansiedelt weern schullen. Striet twuschen vörmolige amerikaansche Slaven un inheemsche Völker präägt dat Land bit up den hüdigen Dag. Na mehr as tein Johren Börgerkrieg sünd in'n November 2005 Wahlen afhollen wurrn. De Hööftstadt is Monrovia.

Geographie[ännern | Bornkood ännern]

Liberia liggt in'n Süüdwesten vun Westafrika an de Küst vun den Atlantik. Dat Land liggt in de Kuntreien vun den Tropischen Regenwoold, de avers to'n groten Deel afhaut wurrn is. Dat Binnenland vun Liberia besteiht to'n groten Deel ut Bargland. De hööchste Anbarg is de Mount Wuteve (1.440 m) in'n Noorden vun't Land.

Inwahners[ännern | Bornkood ännern]

So, as dat utsütt, hefft in dat Johr 2008 3.489.072 Minschen in Liberia leevt. Jedet Johr weert de Inwahners üm 2,1 % mehr.[1]

Völker[ännern | Bornkood ännern]

Dat gifft en Grupp vun Inwahners, de stammt vun US-Amerikaners af. De warrt Kreolen oder Amerikoliberianers nömmt. Man se maakt bloß bi 2 - 5 % vun de Inwahners vun dat Land ut. To'n gröttsten Deel sünd se Christenlüde. De Mehrheit höört avers to de bi 20 wichtigsten Völker:

ca. 17% Kpelle, 14 % Bassa, 9 % Grebo, 9 % Gio, 8 % Mano, 7 % Vai, 4 % Gola, Loma, Bela, Krahn, Kissi, Kru und Malinke (Mandingo). Bovenhen leevt bi 8.000 Lüde ut den Libanon in Liberia.

Spraken[ännern | Bornkood ännern]

Mande warrt in'n Westen vun dat Land snackt. Kru- Spraken sünd de Spraken in'n Oosten un Süden vun Liberia. Engelsch is Muddersprake vun bi 2,5 % vun de Inwahners. Anners is Engelsch Sprake vun de Verwalten. Annere Spraken in Liberia sünd Gola, Kpelle un annere.

Religion[ännern | Bornkood ännern]

Bi 40 % vun de Inwahners vun dat ganze Land sünd Christen, dormank veel Protestanten. 20 % sünd woll Muslimen, de Rest höllt sik to de heidnischen Animisten.

Historie[ännern | Bornkood ännern]

Al in de tweete Hälft vun dat 15. Johrhunnert sünd Portugesen an de Küst vun dat hüdige Liberia kamen. Se hefft sik avers um dat Land nich wieter scheert. In dat Johr 1822 hett de American Colonization Society den Striepen Land an de Küst köfft. Dat weer en Sellschop vun Abolitschonisten, de sik för dat Afschaffen vun de Slaveree insetten dö. Se wollen dor Slaven ansiedeln, de freelaten weern. Süms harrn se vör, in düt Land Kolonialherren to weern. An'n 26. Juli 1847 is dat Land ene unafhängige Republiek wurrn. As de Amerikaansche Börgerkrieg losgüng, dor leven al 12.000 Afroamerikaners in Liberia. Dor is denn en Herrschop vun ene swarte Elite vun wurrn, de eerst dör den Putsch vun Samuel K. Doe in'n April 1980 to Enne kamen is. An'n 22. April 1980 sünd 13 Vertreders vun de vörmolige Regeern, dormank en Reeg vun Ministers un de öllere Broder vun den afsetten Präsidenten William R. Tolbert dootschaten wurrn.

Doe is 1989 afsett wurrn. Denn hefft se em foltert un an'e Siet bröcht. Achterna hett dat 14 Johre lang en Börgerkrieg in Liberia geven. 2003 is denn en Wapenstillstand twuschen de Parteien afmaakt wurrn. Dornah hett Präsident Charles Taylor dat Land verlaten. Vun den 16. Januar 2006 af an is Ellen Johnson-Sirleaf Präsidentsche vun dat Land. Se is dor to wählt wurrn mit bi 59 % vun de Stimmen.

Weertschop[ännern | Bornkood ännern]

To Tieden vun den Börgerkrieg is dat Inkamen pro Kopp in Liberia afsackt up unner 125 Euro. De Arbeitslosigkeit liggt bi 85 %. Man nu is dat Land wedder inbunnen in allerhand mulinatschonale Gemeenschoppen. Bi 420 Mio. Euro sünd as Entwicklungshölp na Liberia flaten.

Politik[ännern | Bornkood ännern]

1984 hett dat Volk afstimmt un en nee Verfaten annahmen. Se lehnt sik an dat Modell vun de US-Verfaten an. Dor warrt in seggt, dat Liberia en Prädidialrepubliek is. De Gesettgevende Macht liggt bi dat Parlament, dat ut twee Hüser besteiht: De Senaat mit 30 Afordenten un dat repräsentantenhuus mit 64 Afordenten, de all wählt wurrn sünd.

Belegen[ännern | Bornkood ännern]

  1. Wat toeerst Mol bi de Volkstellen in dat Johr 2008 rutsuert is