Hamborg

Vun Wikipedia
Wesseln na: Navigatschoon, Söök
Wapen/Flagg Koort
Wapen vun Hamburg
Flagg vun Hamburg
Hamburg
Laag vun Hamburg in Düütschland
Basisdaten
Inheemsch Naam: Hamborg

Hamburg

Flach: 755,264 km²
Inwahners: 1.778.336 (31. Mai 2010)
Inwahnerdicht: 2.354,6 Inwahners pro km²
Hööchd: 6 m över de See
Postleettall: 20001–21149, 22001–22769, 27499
Vörwahl: 040
Geograafsche Laag:
Koordinaten:53° 33′ N, 9° 60′ O
53° 33′ N, 9° 60′ O
Börgermeester: Olaf Scholz (SPD)
Websteed: www.hamburg.de
Koort
Logo

Hamborg (hoochdüütsch Hamburg) is de tweetgröttste Stadt in Düütschland. Hamborg liggt an de Elv, an de Alster un an de Bill. In Hamborg wahnt 1,8 Millionen Lüüd. De Haven is de gröttste Haven vun Düütschland. In'n Noorden vun Hamborg is Sleswig-Holsteen, in’n Süden is Neddersassen.

Geografie[ännern | Bornkood ännern]

Land un Stadt Hamborg

In'n Noorden un Süden vun de Elv gifft dat op beide Sieden de Geest (dat is en dicke Schicht vun Steens un Eer, de Gletschers in de Iestiet dor henschaven hebbt) un de Masch (dat is dat Land dichter bi de Elv, wo bi Floot fröher jümmer dat Water henkamen is un Sand un Schutt mitbrocht hett). An de Elv gifft dat överall noch Dieken, un ok midden in de Stadt gifft dat Schotts, de sünd dor för, dat dat Water bi Floot nich in de Stadt rinkümmt; fröher is dat af un an passeert, dat denn midden in de Stadt Landünner weer.

Vun de Alster is vör allens de Butenalster bekannt, dat is en groten See midden in Hamborg, wo dat Water vun’n Alsterstroom un vun’n poor Kanalen un Beken rinfleten deit. Hier gifft dat veel Parks un ok bannig fiene Hüüs.

In de hele Stadt gifft dat unbannig veel Water un natüürlich ok veel Brüggen, nich blots över de Elv un de Alster, man ok över all de lütten Fleten un Kanalen, de dat dor noch geven deit. In Hamborg gifft dat över 2500 Brüggen, dat sünd mehr as in Venedig.

Dat is noch nich lang so, dat Hamborg so'n grote Stadt is as hüüt. Dat keem 1937 dör dat Groot-Hamborg-Gesett: Dor sünd Altona, Horborg un Wandsbek to Hamborg tokamen. Man ok 'n Barg lütte Dörper weern vun do af an 'n Deel vun Hamborg. Dorför müssen de Hamborgers avers ok 'n beten wat afgeven, wat fröher ok to de Stadt höört harr (vör allens Cuxhoben un Geesthacht). Denn gifft dat noch Neewark un Scharhörn: Dat sünd twee Inseln in de Noordsee (bi Cuxhoben), de höört ok to Hamborg to, wiel dat de Hamborgers dor maal 'n groten Haven hensetten wullen. Hebbt se avers bis hüüt nich.

Wedder[ännern | Bornkood ännern]

Hamborg liggt dicht an de See, un dat heet: Dat Wedder is maal so un maal so. Den eenen Dag gifft’t Regen, un'n annern Dag schient de Sünn; dat blifft also nie lang so, as dat is. Vör allens sleit dat nie so ut as in’t Binnenland: In’n Juli sünd dat in'n Dörchsnitt 16,6 °C, un in'n Januaar 0,4 °C. Dat sünd de warmste un de köllste Maand hier. Un wiel dat vun de Noordsee jümmers ’n beten Wind weiht, is de Luft hier tomehrst nich so dick un schietig as in annere Gegenden. Mennigmaal is dat avers ok richtig veel Wind, denn gifft dat Storm oder ok ’n richtigen Orkaan. Gefährlich ward dat bi Stormfloot: Denn drückt de Wind dat Water so dull in de Elv rin, dat de Straten un de Hüüs dicht an de Elv vull Water lopen doot. Dor sünd de Hamborgers jümmers bang vör.

Lüüd[ännern | Bornkood ännern]

In Hamborg wahnt üm un bi 1,7 Millionen Lüüd. Dicht bi in Sleeswig-Holsteen un in Neddersassen wahnt avers ok veel Lüüd, de in Hamborg schuft'n doot un de dor egentlich ok mit tohöört. Alltohoop gifft dat hier mehr as twee Millionen Lüüd.

De mehrsten Lüüd in Hamborg sünd Protestanten; dat gifft avers ok kathoolsche un islaamsche Lüüd un Minschen, de mit Religioon gor nix to doon hebbt.

Spraak[ännern | Bornkood ännern]

Histoorsch is de Spraak vun Hamborg Plattdüütsch, man de Spraak geiht gräsig gau torüch. Hier is en Tabell mit de Sprekertallen in Hamborg:[1]

Stadt/Perzent bannig good/good en beten blots en poor Wöör gor nich
Hamborg 8,0% 20,0% 41,3% 30,7%

De Tallen kaamt vun en Ünnersöken vun't Institut för nedderdüütsche Spraak ut't Johr 2007.

De op't fakenst spraken Spraak is also Hoochdüütsch. Plattdüütsch verleert also jümmers mehr an Sprekers. In't Hamborger Platt gifft dat twee grode plattdüütsche Dialektgruppen: Geest-Platt un Marsch-Platt. De verscheelt sik blots in welke Punkten in de Utspraak.

Dat gifft ok noch faken en Mischspraak vun Hoochdüütsch un Plattdüütsch, de sik Missingsch nöhmt un op en hoochdüütschen Woordschatt mit plattdüütsch Substrat baseert, man mehrstendeels plattdüütsche Grammatik bruukt.

Staat un Politik[ännern | Bornkood ännern]

Hamborg bi 1800 rüm

Hamborg is nich blots ’n Stadt, man ok ’n Bundsland vun Düütschland. De vörnehme Naam dor för is Friee un Hansestadt Hamborg, dat schall vör allen heten, dat Hamborg nich to’n anner Land mit tohöörn deit, man över sik sülven bestimmen kann. Dat is al lang so, un dor sünd de Hamborgers ok stolt op. Na de Traditschoon un de Verfaten is dat so, dat dat Parlament in Hamborg Börgerschop heten deit, un de Regeern heet Senaat. De Vörsitter dor vun is de Eerste Börgermeester, un de annern Lüüd in de Regeern, dat sünd de Senaters. Reglementeert ward dat vun de Verfassung von de Friee un Hansestadt Hamborg, de dat sied 1996 ok op Platt gifft.

In Hamborg gifft dat söven Bezirken (Altona, Bardörp, Eimsbüttel, Horborg, Hamborg-Mitt, Hamborg-Noord un Wandsbek), elkeen mit sien egen Bezirksamt, wo de Lüüd hengahn doot, wenn se wat vun’n Staat bruukt. Un denn gifft dat noch de Stadtdelen, to’n Bispeel Eimbüddel, Iserbrook, Lurup, Nienstedten un Othmarschen un so wieder, Neewark höört ok dorto. Dat sünn 105 Stück all tosomen.

Sitten in de Börgerschop
Partei 2011
SPD 62
CDU 28
De Grönen/GAL 14
FDP 9
De Linke 8

Verkehr un Weertschop[ännern | Bornkood ännern]

Landungsbrüggen
op de linke Siet de ole Elvtunnel, op de rechte de Michel

Dat Wichtigste is in Hamborg de Haven, dat is de gröttste vun Düütschland un een vun de gröttsten op de Welt. Wiel dat de Noordsee so dicht bi is, gifft dat hier de Tied: Twüschen Ebb un Floot sünd dat 3,50 Meter Ünnerscheed. Wenn Hoochwater is, kann dorüm hier ok 'n Schipp henfohren, wat anners blots op See t'rechtkümmt.

Gifft avers ok noch 'n groten Flooghaven in Hamborg, de liggt in Fuhlsbüttel. Vun hier kümmt en meist överall in de Welt hen. Wiel dat de Flegers midden in de Stadt lannen un loosflegen doot, is dat bannig luut för de Lüüd dor in de Gegend. Dorüm gifft dat ok Lüüd, de meent, de Flooghaven schull lever ümtrecken, na Kolenkarken buten vör de Stadt.

Mit de Iesenbahn kümmt een in Hamborg an'n Hauptbahnhof an oder an enen vun de lütten Statschonen an't Dammdoor oder in Horborg, Bardörp oder Altona. In Hamborg kann een denn mit de S-Bahn, mit de Hoochbahn oder mit'n Bus wiederfohren; op de Elv gifft dat ok Fähren.

Industrie gifft dat in Hamborg as in all de annern groten Städen ok. Dat dat hier alltiets Warften geven hett, is kloor, un Luftwarften gifft dat ok een: In Finkwarder schruuvt se de Maschinen för Airbus tosamen. Un denn gifft dat hier noch veel, wat mit Medien to doon hett: Hier sitt de Spiegel, de Stern, de Zeit un de Bild-Zeitung.

De bekanntste Zoo in Hamborg is de Deerpark Hagenbeck. Dat Gegenstück to Hagenbecks för Grööns is Planten un Blomen.

Geschicht[ännern | Bornkood ännern]

Hamborg is üm dat Johr 810 op Befehl vun Karl de Grote hen för de Misschonierung vun de Sassen bilt warrn. Dat Ziel wör, all de Lüüd in Norden, as Sleswig-Holsteen, Däänmark un Sweden to bekehrn. 831 is Hamborg vun Paapst Gregor IV. to een Bistum mokt worn. Erster Bischopp is de Benediktinermönch Ansgar wesen.

Opgrund de Rieksdeeling 843, dör die Hamborg siene Inkünfte ut de Abtei Turholt in Flandern verlörn hett, is de Macht vun de Karolingers mehr un mehr den Barg rünnergohn. Dat hebbt de Wikingers utnutzt, as se 845 de düütschen Dörpen in de Regschoon üm Hamborg tonicht mokt hebbt.

Bischopp Ansgar is avtreckt, un hett dat Bistum ut Bremen wiederregeert. Hamborg is in Vergangheit bannig oft angriept worn. Toerst vun de Wikingers, denn vun de Obodriten un ok vun Wenden un Dänen.

Na de Obodriten-Angriep 915 hett Bischop Adalgag all wedder opstellen laten, hett Hamborg dat Marktrecht geven. So hett he Hamborg as een Hannelsstadt etabliert. In dat Johr 964 hett Papst Benedikt V. sien Levensabend in Hamborg verbröcht, weil he ut Rom verdreben ward.

966 is Herrmann Billung de böberste Mann in Hamborg worden, op Berfehl vun Otto I.. Düsse Tied nennt man ok de Billunger Tied. 983 hett Mistui, een Obodritenfirst, Hamborg den Erdboden glieks mokt.

Dat Wiederupbuen hett bit in't 11. Johrhunnert dürt. Üm 1037 sünnt met de Marienkark, de Kloster un de Erzbischoppliche Palast de eersten Stienhüüs bürt worn. För de Verteidigung is een Wall mit twölf Töörns bürt worn, un een faste Borg, de Wiedenborg.

Vun denn an hett dat nienich een Slacht üm Hamborg geeven. 1189 schall Friedrich I. Barbarossa Hamborg den Freebreef utstellen harrn, man een wees dat nich so akraat, ob dat stimmt. För Hamborg hett dat heten, dat se nich mehr inne Armee rin möten, dat se keen Zoll bit in de Noordsee betahlen möten, dat niemand 15 Kilometers üm Hamborg eene Borg büen dröff un dat se Veeh hebben dröfft, Fisch fangen un Bööms roden dröfft.

Söhns un Döchter vun de Stadt[ännern | Bornkood ännern]

Footnoten[ännern | Bornkood ännern]

  1. Broschüür över de Regional- un Minnerheidensprachen in Düütschland vun'n Bund Sied 26

Weblenkens[ännern | Bornkood ännern]

Commons-logo.svg Hamborg. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons.