Orion (Steernbild)

Vun Wikipedia
Wesseln na: Navigatschoon, Söök
Daten to dat Steernbild Orion
Naam Orion
Latiensch Beteken Orion
Latiensch Genitiv Orionis
Latiensch Afkörten Ori
Laag op’n Himmelsäquater
Rektaszension 4h 45m bit 6h 25m
Deklinatschoon -10° 58´ bis +22° 52´
Flach 594 Quadratgrad
Woneem to sehn 85° Noord bit 75° Süüd
Wanneer to sehn
(in Düütschland)
Winter
Tall vun de Steerns
mit Magnitude < 3m
8
Hellste Steern,
Magnitude
β Orionis (Rigel),
0,12m
Meteorströöm Orioniden
Chi-Orioniden
Naversteernbiller
(von Noord in’n
Klockenwiesensinn)
Tweeschen

Bull
Eridanus
Haas
Eenhoorn

Koort vun’t Steernbild Orion

De Orion is een vun de 88 modernen Steernbiller un liggt in de Neeg vun’n Himmelsäquater.

Utsehn[ännern | Bornkood ännern]

Dat Steernbild Orion liggt twüschen Eridanus un Eenhoorn op den Himmelsäquater, woneem he vun Düütschland ut vun’n laten Harvst bit to’n Anfang vun’t Fröhjohr to sehn is. Orion is dat Wintersteernbild, dat an dullsten opfallen deit, vun wegen de grote Tall vun helle Steerns un jemehr Anorden, de licht to marken un to finnen is.

Opnahm vun’t Steernbild Orion

Dorstellen schall dat Steernbild en mythischen Jager: De Steerns Beteigeuze, de ok to dat Winter-Dreeeck, höört un Bellatrix (γ Orionis) billt de Schuller, Rigel, de ok en Eckpunkt vun’t Winter-Sösseck is, un Saiph (κ Orionis) stellt de Fööt dor. An’n opfalligsten is aver de Reeg vun dree helle Steerns in de Mitt vun’t Steernbild. Dat sünd Alnitak, Alnilam un Mintaka (ζ, ε und δ Orionis), de mitünner ok de Dree Königen nöömt warrt un den Gördel billt. De Steerns warrt ok as Jakobsstaff oder Jakobsledder betekent un leegt in en groten, hellen apenen Steernhopen Cr 70.

Mit Utnahm vun Beteigeuze hebbt all Hööftsteerns vun Orion dat lieke Öller un lieke Tostandsgrötten. Dat düüdt dorop hen, dat se all to de lieken Tiet tostannen kamen sünd.

En wieter’t Markmol vun dat Steernbild is de opfallige Orionnevel, de al mit blot Oog to sehn is. De Emischoonsnevel mit de Beteken M 42 hett de gröttste Flachhelligkeit an’n Himmel. Dor binnen kann en beobachten, woans sik ne’e Steerns billt. de Nevel ümgifft de Steerns θ¹ Orionis (dat Trapez) un θ² Orionis in de Mitt vun de so nöömten „Swertbummelaasch“. Man, he is blots de lüchtend Tipp vun en bannig groten Wulkenkomplex vun Interstellar Materie, de sik vun uns weg utbreedt un dat hele Steernbild dörtütt. In’n Noorden vun M 42 liggt de Emisschoonsnevel M 43, wat en Deel vun’n Orionnevel is un mitünner ok as Lütt Orionnevel oder ok as de Mairans Nevel betekent warrt.

De „Swertbummelaasch“ is en Keed vun Steerns, de sik vun Noord na Süüd ut 45 , θ  und ι Orionis tosamensett. In’n Noorden dorvun liggt de apene Steernhopen NGC 1981.

Bito gifft dat noch den ruchweg 8° langen Bagen vun de swacheren Steerns π1, π2, π3, π4, π5 und π6 Orionis, de in verscheden öllere Dorsteller mol as en Küül oder Knüppel dorstellt warrt, mol as Bagen oder, as to’n Bispeel bi Albrecht Dürer as’n Ümhang. De Steern Heka (λ Orinis), de den Kopp vun Orion dorstellt, liggt in den apenen Steernhopen Cr 69.

Ruchweg en half Grad süüdlich vun den linken Gördelsteern Alnitak is de beropene Peerkoppnevel mit de Beteken B 33 to finnen. Dat is en Düsterwulk, de sik düütlich för den Emisschoonsnevel IC 434 afteken deit.

Opletzt gifft dat in’n Orion noch den resenhaften Emisschoonsnevel Barnard’s Loop, de sik in en wieten Bagen vun ruchweg 12° Dörmeter vun Noorden her üm de Gördelsteerns tütt un in’n Süüden bis na Rigel ranrecken deit.

Historie[ännern | Bornkood ännern]

Dorstellen vun Orion in den Steernkataloog Uranographia vun 1690

Wieldat Orion so in’t Oog springen deit, weer den Steernbild al bi de öllerdomlichen Völkers ünnerscheedlich Bedüden bimeten:

De Sumerer segen in dat Steernbild en Schaap. Beteigeuze weer bi jem de „Assel vun’t Schaap“, as dat Woort ut de Araabsche Spraak mitünner as Assel översett warrt. De Ägypters dorgegen hebbt dorin en Afbild vun jemehrn Gott Osiris sehn.

De ollen Greken hebbt dat Steernbild as den groten Jager Orion ansehn. In de Oden vun Horaz, in de Ilias un de Odyssee vun Homer as ok in de Aeneis vun Vergil warrt Orion ansnackt.
Mach angahn, dat de Naam vun’t Steernbild al öller is as de greeksche Mythologie sülvst. Af un an warrt vermodt, dat sik de Naam vun’t Akkadische Uru-anna „Licht vun’n Himmel“ afleddt un later eerst vun de Greken övernahmen worrn is. En wietere Vermoden is, dat de Greken de Heldenfigur ut dat sumerisch-babyloonsch Epos üm Gilgamesch, den mythischen König vun Uruk, övernahmen hebbt.

De Germanen hebbt in dat Steernbild en Ploog sehn. Bi de Wikingers weer dat dorgegen faken as de Gott Thor interpreteert, de dör en Stroom waadt un den an sien Gördel hangen Gott Loki doröver tütt.

In’t olle China weer dat Steernbild een vun de 28 chines’schen Deerkrinkteken, de Xiu 宿. Dat warrt as Shen 參 betekent, wat „dree“ heet un wohrschienlich mit de dree Gördelsteerns to doon hett.

För de Inwahners vun de Eilannen in de Süüdsee stell dat Steernbild en Kriegsboot dor.

Mythologie[ännern | Bornkood ännern]

Över dat Leven un dat Wirken vun Orion gifft dat in de greekschen Mythologie ünnerscheedliche Vertellen:

So schall he to’n Bispeel de Söhn vun den Seegott Poseidon wesen hebben, de dat Eiland Chios vun wilde Beester free maakt hett. Nadat he sik aver an Merope, de Dochter vun den König Oenopion vergahn harr, is he vun ehrn Vadder to Straaf blennt worrn. Orion wanner denn blind na’n Oosten üm sik vun de Strahlen vun de Sünn helen to laten. Eos, de Göddin vun’t Morgenroot, hett sik op’n Slag in em verleeft, man Artemis, de keusche Göddin vun de Jagd, hett er den jungen Kerl nich günnt un schööt em mit’n Piel doot. Orion un de Plejaden sünd an’n Himmel verewigt worrn. De Plejaden ünner den Naam Sövensteerns.

Na en annere Vertellen wull Artemis nich mehr länger keusch wesen, vun wegen, dat se in Orion verleeft weer. Ihr Tweeschenbroder Apollon wull dat aver nich tolaten un hett en List anwendt. He hett sien Süster betüdelt, dat se sik in’t Bagenscheten öven un op de Seebülgen telen schüll, jüst as Orion dor swemmem de. Dorbi is Orion drapen worrn un doot bleven. In eher Truer hett Artemis ehrn Leefsten an’n Himmel sett.

Wedder en annere Vertellen seggt, dat Orion dormit prahlen de, dat he de gröttste Jager vun de Welt weer. Man, dat weer Hera, de Ehfro vun Zeus nich na de Mütz. Dorüm schick se en Skorpion, de Orion dör en Steek mit’n Giftprickel dood maken schüll. Zeus hett dorophen beid an’n Himmel sett. Wenn in’n Oosten dat Steernbild Skorpion opgahn deit, mutt Orion den Himmel na’n Westen verlaten. Dordör staht de beiden Gegners nienich tosamen an’n Himmel.

Objekten[ännern | Bornkood ännern]

Dat Steernbild links in’t sichtbor Licht, rechts in Infraroot-Licht opnahmen.
De diffuse Nevel Barnard’s Loop
De Gördelsteern Alnitak in’n Gröttenvergliek mit de Sünn
Rigel in’n Gröttenvergliek mit de Sünn
Opgang vun’n Orion an’n Oosthimmel

Steerns[ännern | Bornkood ännern]

B F Naams o. annere Beteken Grött Lj Spektralklass
β 19 Rigel 0,12m 773 B8 Ia
α 58 Beteigeuze, Betelgeuze, Betelgeuse 0,3 bit 0,9m 428 M2 Ib
γ 24 Bellatrix 1,64m 243 B2 III
ε 46 Alnilam 1,69m 1342 B0 Ia
ζ 50 Alnitak 1,74m 818 O9.5 Ib
κ 53 Saiph 2,07m 722 B0.5 Ia
δ 34 Mintaka 2,20 bis 2,35m 916 O9.5 II
ι 44 Nair Al Saif, Hatysa 2,75m 2300 O9 III
π³ 1 Tabit 3,19m 26 F6 V
η 28 3,35m 901 B1 V + B2
λ 39 Heka, Meissa 3,39m 1056 O
τ 20 3,59m 555 B5 III
π4 3 3,68m 1259 B2 III SB
π5 8 3,71m 1342 B2 III SB
σ 48 3,77m 1149 O9.5 V
ο2 9 4,06m 169 K2 III
φ2 40 4,09m 116 G8 III-IV
μ 61 4,12m 152 Am
e 29 4,13m 174 G8 III
A 32 4,20m 289 B5 V
π2 2 4,35m 194 A1 Vn
φ1 37 4,39m 985 B0 IV
χ1 54 4,39m 28 G0 V
ν 67 4,42m 535 B3 IV
ξ 70 4,45m 635 B3 IV
ρ1 17 4,46m 344 K3 III
π6 10 4,47m 954 K2 II
ω 47 4,50m 1623 B3 IIIe
HR 2113 4,53m 3978 K2 III
c 42 4,58m 786 B2 III
ψ2 30 4,59m 1418 B2 IV
υ 36 Thabit 4,62m 1546 B0 V
χ2 62 4,64m B2 Ia
π1 7 4,64m 121 A0 V
11 4,65m 400 A0p Si
31 4,71m 456 K5 III
ο1 4 4,71m 542 M3
22 4,72m 1 289 B2IV-V
56 4,76m 1113 K2IIvar
49m 4,77 154 A4V
HR 1887 4,78m 1 864 B0.5V
15 4,81m 319 F2IV
ψ1 4,89m 1110 B1V:pe
51 4,90m 302 K1III
4,91m 507 M1III
HR 1952 4,95m 2091 B2IV-V
69 4,95m 775 B5Vn
23 4,99m 962 B1V
74 5,04m 64 F5IV-V
27 5,07m 172 K0III
θ2 5,08m O9.5Vpe
θ1 Trapez 5,13m 1897 O6p
64 5,14m 1070 B8V
HR 1684 5,18m 321 K5III
6 5,18m 241 A3V
71 5,20m 69 F6V
60 5,21m 367 A1Vs
45 5,24m 371 F0III
52 5,26m 480 A5V
38 5,32m 345 A2V
5 5,33m 638 M1III
HR 1571 5,33m 441 K1III
14 5,33m 194 Am
72 5,34m 480 B7V
21 5,34m 198 F5IIvar
HR 1861 5,34m 2 569 B1IV
HR 1519 5,35m 267 Am
HR 1868 5,36m 1853 B1V
55 5,36m 1681 B2IV-V
75 5,39m 254 A2V
HR 1507 5,39m 157 F0V
U 5,40m 2146 M6e-M9.5e
16 5,43m 176 A2m
73 5,44m 1400 B9II-III
33 5,46m 1568 B1.5V
HR 1709 5,50m 599 K4III

Bellatrix (γ Orionis) is de drütthellste Steern in’n Orion. Dat is en blau lüchten Steern ungefähr 243 Lichtjohr wiet weg. He hett de 4.000fache Lüchtkraft vun uns Sünn. De Naam is latiensch un bedüüt „Kriegersche“.

Alnilam (ε Orionis) is de middelste vun de Gördelsteerns. Dat is en blauwitten Överrees in’n Afstand vun ruchweg 1.342 Lichtjohren. De Naam kummt ut dat Araabsche un heet „Perlsnoor“

Dubbel- un Mehrfachsteerns[ännern | Bornkood ännern]

System Grötten Afstand
β 0,3 /6,8/6,8m 9,8"
θ¹ 5,1 / 6,4 / 6,6 / 8,0m 20,4"
ι 2,8 / 6,9m 11,3"
λ 3,6 / 5,5m 4,4"

Ofschoonst Rigel (β Orionis) wiet vun uns weg ist, neemlich ruchweg 779 Lichtjohren, is dat de sövthellste Steern an’n Nachthimmel. Dat is in Wohrheit nich blots een Stern, man en Dubbelsteernsystem. De Hööftsteern is en blauen Rees, de söventeihn mol de Masse, sösstig mol den Dörmeter un 40.000 mol de Lüchtkraft vun uns Sünn hett. Dormit is dat een vun de lüchtstarksten Steerns in uns Melkstraat. In’t Teleskop kann een den Begleidsteern sehen, de ruchweg de 6. Gröttenklass hett. Em to sehn is aver nich licht, wieldat de Hööftsteern mit de schienbor Helligkeit vun 0,1m den lütteren Steern överstrahlen deit. De Hööftsteern pulseert licht, wobi sik de Helligkeit över en Tiet vun 25 Daag üm 0,03 bit 0,3m ännert. De Naam is ooltaraabsch un bedüüt „de linke Foot“.

De linke Gördelsteern Alnitak (ζ Orionis) is en Dreefachsteernsystem in’n Afstand vun 817 Lichtjohren. En Begleider vun de 4. Gröttenklass kann al in en lütt Teleskop sehn warrn. De araabsche Naam heet „Gördel“.

Ok de rechte Gördelsteern Mintaka (δ Orionis) is en Dreefachsteern. Dat System is ruchweg 916 Lichtjohren wiet weg. In’t Teleskop kann en lütten Begleider vun 6,9m sehn warrn. De Hööftstern hett sülvst 2,2m un hett noch en wieteren Begleider banig dicht bi. De kann aver blots spektroskoopsch nawiest warrn.

Ännerlich Steerns[ännern | Bornkood ännern]

Steern Grötten Periood Tyyp
α 0,3 bit 0,9m 420 Daag / 6 Johren halfregelmatig (SR c)
δ 2,20 bit 2,35m bedeckenännerlich
U 4,8 bit 12,6m 372 Daag Mira-Steern
W 5,9 bit 7,7m 12 Daag halfregelmatig

Beteigeuze (α Orionis) is en roden Överrees mit en Afstand vun 428 Lichtjohren. He hett ruchweg de föffteihnfache Masse un den 630fachen Dörmeter vun de Sünn. De sik de Steern in de Mitt vun’t Sünnsystem befinnen, weer he sik bit över de Marsbahn utbreden. Beteigeuze is en Sössfachsteernsystem, man de fief Begleidsteerns künnt in’n Teleskop nich sehn warrn, wieldat se to dicht an’n Hööftssteern staht. Se sünd blots spektroskoopsch natowiesen. De Hööftsteern is bito en ännerlichen Steern. Sien Helligkeit ännert sik över en Tiet vun ruchweg söss Johren. De Steern is an’n end vun sien Entwickeln ankamen un warrt villicht in de nächsten 100.000 Johren as en Supernova vun’n Tyyp II explodeeren. De araabsche Naam is in sien Oorsprung nich ganz klor, man dat künn so veel Bedüden as „Hand vun’n Middleren“ oder „Assel vun’n Middleren“.

Messier- un NGC-Objekten[ännern | Bornkood ännern]

De Orionnevel M 42
De Peerkoppnevel vun’t Hubble-Teleskop opnahmen
Messier (M) NGC annere Grötten Tyyp Naam
1662 6,4m Apen Steernhopen
42 1976 4,0m Emisschoonsnevel Orionnevel
43 1982 9,0m Emisschoonsnevel Lütt Orionnevel
78 2068 8,0m Reflexionsnevel
1977 7,0m Reflexionsnevel
1980 2,5m Apen Steernhopen un Nevel
1981 4,2m Apen Steernhopen
2024 diffus Nevel Flammen Boom
2071 8,0m diffus Nevel
IC 434 Emisschoonsnevel mit Peerkoppnevel
2169 5,9m Apen Steernhopen
2175 Apen Steernhopen mit Gasnevel
2186 8,7m Apen Steernhopen
2194 8,5m Apen Steernhopen

De Orionnevel, de sik ut M 42 un M 43 tosamensett, is ruchweg 1.400 Lichtjohren wiet vun uns Sünnsystem weg un tellt to de schönsten Objekten an’n Nachthimmel, de een sik bekieken kann. De is ok al in en Kieker as en Nevel to sehn. In en lütt Teleksop kann man de veer heelsten vun de Trapezsteerns ankieken un in en Teleskop af 10 cm Apen sünd söss Steerns to sehn. Disse Steerns regt de Gaswulk dorüm to’n Lüchten an, de in’t Teleskop denn all de intressanten Details wiesen deit.

En anner’t bekannt Objekt in’n Orion is en Düsterwulk , de sik vör den Emisschoonsnevel IC 434 aftekent un vun wegen ehr Form as Peerkoppnevel betekent warrt. Ofschoonst sik de Wulk wiet utbreden deit, kann man ehr ok mit grote Teleskopen blots swor beobachten vun wegen de siete Flachhelligkeit. Blots Fotoopnahmen, de bannig lang belicht worrn sünd, wiest enkelte Strukturen.

Kiek ok[ännern | Bornkood ännern]

Websteden[ännern | Bornkood ännern]

Commons-logo.svg Orion. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons.