Paläozoikum

Vun Wikipedia
Wesseln na: Navigatschoon, Söök
Äon Ära/Tietöller Periood Anfang
vör Ma
P
H
A
N
E
R
O
Z
O
I
K
U
M
Känozoikum
Eerdneetiet
Duer: 65,5 Ma
Neogen 23,03
Paläogen 65,5  
Mesozoikum
Eerdmiddelöller
Duer: 185,5 Ma
Kried 145,5  
Jura 199,6  
Trias 251,0  
Paläozoikum
Eerdöllerdom
Duer: 291 Ma
Perm 299,0  
Karbon 359,2  
Devon 416,0  
Silur 443,7  
Ordovizium 488,3  
Kambrium 541,0  
P
R
O
T
E
R
O
Z
O
I
K
U
M
Neoproterozoikum
Nee
Proterozoikum
Duer: 458 Ma
Ediacarium 630    
Cryogenium 850    
Tonium 1.000    
Mesoproterozoikum
Middlere
Proterozoikum
Duer: 600 Ma
Stenium 1.200    
Ectasium 1.400    
Calymmium 1.600    
Paläoproterozoikum
Fröh
Proterozoikum
Duer: 900 Ma
Statherium 1.800    
Orosirium 2.050    
Rhyacium 2.300    
Siderium 2.500    
A
R
C
H
A
I
K
U
M
Neoarchaikum
Duer: 300 Ma
2.800    
Mesoarchaikum
Dauer: 400 Ma
3.200    
Paläoarchaikum
Dauer: 400 Ma
3.600    
Eoarchaikum
Duer: n. def.
4.000    
Hadaikum
Duer: n. def.
  4.600    

Dat Paläozoikum (ok Eerdöllerdom) is dat öllste vun de dree Eerdtietöller (Äras) in de dat Phanerozoikum ünnerdeelt is. Dat ümspannt den Tietruum vun 542 Millionen Johren bit 251 Millionen Johren vör hüüt. Op dat Paläoziokum folgt in de geoloogschen Tietskala dat Mesozoikum (251 Millionen bit 65,5 Millionen Johren vör hüüt) un dat Känozoikum (65,5 Millionen Johren vör hüüt bi in de Nutiet). Dorför liggt dat Äon vun’t Proterozoikum mit dat Tietöller vun’t Neoproterozoikum.

Indelen vun de Eerdtietöller[ännern | Bornkood ännern]

De wietere Indelen vun de Epochen staht in de Tabell baven rechts.

De eersten dree Tietöller vun’t Paläozoikum warrt ok as Jungpaläozoikum tosamenfaat, de ünnere dree sibblt dat Ooltpaläozoikum.

Leven in’t Paläozoikum[ännern | Bornkood ännern]

To Anfang vun’t Paläozoikum sünd in de Stoop vun’t Tommotium lütte, hardschaalige Fossilen optreden, de as small shelly Fauna betekent warrt. In’t Kambrium hebbt sik meist all Stämm vun’t Deerriek billt, de dat vundaag noch gifft.

Dat Leven weer to’n Anfang op de Ozeanen beschränkt. De eersten Riff-Billner weern de Algenbilln (Stromatolithen), de al ut dat Präkambrium bekannt sünd. Man, al in’t middlere Ordovizium hebbt sik gröttere, kumplexe Riffs billt. An’t Enn vun’t Ordovizium keem dat tietgliek mit de ordovizischen Veriesen to en Massenutstarven. Ut dat Silur sünd veelgestaltige marine Riffgemeenschoppen bekannt (Stromatoporen, Korallen, Bryozoen). Överresten vun de eersten Landplanten (Psilophyta) sünd ut dat Silur bekannt, man de Planten hebbt den Sprung op’t Land wohrschienlich al fröher, in ’t late Ordivizium, maakt.

De Riffgemeenschoppen hebbt sik in’t Devon wieter entwickelt. In Düütschland sünd vör allem in de Kalklunken vun de Eifel un vun’t Suerland Bispelen dorför. Ut de böverdevoonschen Schichten is to sehn, dat dat Leven an Land al wiet utprägt weer: Ut disse Tiet sünd al de eersten Amphibien bekannt, de tomindst deelwies an Land leevt hebbt. In’t Böverdevon geev dat noch mol en Massenutstarven, bi dat vele marine Leevwesens verswunnen sünd.

In’t Karbon un in’t Perm weern de Kontinenten al vun en rieke Fauna bewahnt un vun Woolden bewassen, vun de man vundaag Fossilen in de Steenköhlflözen finnt. Vör allen Arthropoda künnen in de suerstoffrieken Atmosphäär vun’t Karbon deelwies resenhaftige Utmaten annehmen, as to’n Bispeel Insekten as dat Resengoldpeer (Meganeura), dat in’t fuchtig-warme Klima vun de Sümp leevt hett. De gröttsten landbewahnen Deerten in’t Perm weern de Therapsiden, also de „söögdeert-glieken Reptilien“.

An’t Enn vun’t Paläozoikum, in dat bövere Perm, is dat gröttste Massenutstarven vun de Eerdhistorie passeert. Över en Tietruum vun ruchweg teihn Millionen Johren sünd twüschen 75 un 90 % vun all Orden, de dormols leevt hebbt, utstorven. De Goniatiten, wat de Vörlöper vun de later in’t Mesozoikum so spoodrieken Ammoniten weern, sünd jemehr Utlöschen knapp ut’n Weg gahn. Blots twee oder dree Orden hebbt dit Begeevnis in’t Perm bit in’t nafolgen Trias överleevt. De siet dat Kambrium wiet verbreden Trilobiten sünd dorbi vullstännig utstorven, jüst so as vele annere Orden, de den Insnitt nich överwinnen künnen.

Geoloogsch Ünnersöken snackt för en Verslechtern vun’t Klima as’n möögliche Oorsaak för dissen gresigen Wannel. De Polarrebden weern in’t Perm vun Kontinenten bedeckt, op de sik grote Massen vun Inlandies billt hebbt. Dat geograafsche Verbredensrebeet vun vele tropische Orden, de de Warms bruukt, Weer op de Tethys beschränkt, wat en gulfordige See weer, de vun Oosten in den Superkontinent Pangaea insnieden de.

Kiek ok[ännern | Bornkood ännern]

Literatur[ännern | Bornkood ännern]

  • Steven M. Stanley, 1998: Wendemarken des Lebens, Spektrum Akademischer Verlag, Heidelbarg, ISBN 3-8274-0475-4