Känozoikum

Vun Wikipedia
Wesseln na: Navigatschoon, Söök
Äon Ära/Tietöller Periood Anfang
vör Ma
P
H
A
N
E
R
O
Z
O
I
K
U
M
Känozoikum
Eerdneetiet
Duer: 65,5 Ma
Neogen 23,03
Paläogen 65,5  
Mesozoikum
Eerdmiddelöller
Duer: 185,5 Ma
Kried 145,5  
Jura 199,6  
Trias 251,0  
Paläozoikum
Eerdöllerdom
Duer: 291 Ma
Perm 299,0  
Karbon 359,2  
Devon 416,0  
Silur 443,7  
Ordovizium 488,3  
Kambrium 541,0  
P
R
O
T
E
R
O
Z
O
I
K
U
M
Neoproterozoikum
Nee
Proterozoikum
Duer: 458 Ma
Ediacarium 630    
Cryogenium 850    
Tonium 1.000    
Mesoproterozoikum
Middlere
Proterozoikum
Duer: 600 Ma
Stenium 1.200    
Ectasium 1.400    
Calymmium 1.600    
Paläoproterozoikum
Fröh
Proterozoikum
Duer: 900 Ma
Statherium 1.800    
Orosirium 2.050    
Rhyacium 2.300    
Siderium 2.500    
A
R
C
H
A
I
K
U
M
Neoarchaikum
Duer: 300 Ma
2.800    
Mesoarchaikum
Dauer: 400 Ma
3.200    
Paläoarchaikum
Dauer: 400 Ma
3.600    
Eoarchaikum
Duer: n. def.
4.000    
Hadaikum
Duer: n. def.
  4.600    

Dat Känozoikum (gr.: καινος „neu“, ζωον „Tier“) oder ok Eerdneetiet is en Eerdtietöller (Ära) in dat Äon vun’t Phanerozoikum. Dat Känozoikum folgt op dat Mesozoikum (Eerdmiddelöller). In fröherer Tieten hett man dorto ok mol Neozoikum seggt.

De Anfang vun dat Känozoikum warrt vun vundaag torüch rekent op ungefähr 65,5 Millionen Johr fastleggt. Dat weer de Tiet na dat grote Utstarven t. B. vun de groten Dinosauriers in de Kriedtiet. Dat Känozoikum ümfaat de geoloogsch Entwicklen vun dat hüütige Europa un de annern Eerddelen mit dat Opfalten vun de Alpen un dat Himalaya-Bargland bit to jemehr hüütig Form, as ok de Radiatschoon un Entwickeln vun de hüütig Planten- un Deertenriek, sünners de Söögdeerten.

Wiel dat Klima to Anfang vun de Ära noch teemlich warm weer, füng vör ruchweg 2,8 Mio. Johren dat jüngste Iestietöller mit de Veriesen vun’n Noordpool an. Dat Inlandveriesen an’n Süüdpool hett al vör 38 Mio. ohern anfungen. Dat Känozoikum duert bit vundaag an.

Indelen[ännern | Bornkood ännern]

De Indelen vun dat Känozoikum is fröher in de beiden Perioden Tertiär (mit de Epochen Paläozän, Eozän, Oligozän, Miozän un Pliozän) un Quartär (mit de Epochen Pleistozän un Holozän) indeelt.

Al in dat Johr 1759 is dem italienschen Geoloog Giovanni Arduino de blots wenig verfastigt Steenformatschoon opfallen, de he as montes tertiarii („drüdde Bargen“) betekend hett un de he de ut Kalk bestahnden montes secundarii („tweete Bargens“) un de ut Granit, Basalt oder Schiver tohopenset’ten montes primitivi („oorsprünglich Bargens“) gegenöverstellen de. De Bargens, de in disse Tiet entstahn sünd, sind alpidisch vun jemehr Oorsprung.

2004 weer en ne’e Indelen fastleggt worrn, de 2008 denn för all Geologen verbindlich warrn schall. De Perioden Tertiär un Quartär geev dat dorna nich mehr in de Geoloogsch Tietskala, man an de Steed hebbt wi nu de Perioden Paläogen (mit Paläozän, Eozän un Oligozän) un Neogen (mit Miozän, Pliozän, Pleistozän un Holozän). Dat wulln de Chronostratigrafen so aver nich hebben un dat geev denn Striet. In de Twüschentiet hebbt se sik dorop verstännigt, dat Quartär wedder mit optonehmen. Dat is nu de jüngste Eenheit, as Subperiood vun’t Neogen.

Kiek ok[ännern | Bornkood ännern]