Hans Christian Andersen
| Hans Christian Andersen | ||
| Personen-Informatschoonen | ||
|---|---|---|
| Boortsdag | 2. April 1805 | |
| Boortsstell | Odense, Däänmark | |
| Doodsdag | 4. August 1875 | |
| Doodsstell | Kopenhagen, Däänmark | |
| Natschoonalität | Däänsch | |
| Kunnig för | Schriever, Dichter | |
Hans Christian Andersen oder as Schrieversnaam H. C. Andersen –op Platt ook Hans Krischan Andersen nöömt[1] – (* 2. April 1805 in Odense, Däänmark; † 4. August 1875 in Kopenhagen) weer en däänschen Schriever un Dichter. He is bekannt för sien Määrkens, de em in vele Länner beröömt maakt hett.
Hans Christian Andersen wurr 1805 in dat däänsche Odense boren. He weer de Söhn vun ene arme Schomakerfamilie. He is besünners bekannt för sien Määrkens, as Den lille Havfrue (plattdüütsch ‘De lütte Seejumfer’) un Den grimme Ælling (plattdüütsch ‘Dat asige Aantje’) .
In’t Johr 1835 is sien eersten Määrkenband ruutkamen un in den Johren dorup het he mehr Banden rutbröcht. Naast sien Määrkens het Andersen ok Romanen, Dichtbänn un Reisereportagen schreven. He het mit sien Warken en groten Inflood op de däänsche un internatschonale Literatur utöövt.
Hans Christian Andersen 1875 is in Kopenhagen dood bleven.
Leven
[ännern | Bornkood ännern]Geboort un Dööp
[ännern | Bornkood ännern]Hans Christian Andersen wurr na den Indrag in’t Karkenbook vun de St. Hans-Kark in Odense op’n 2. April 1805 boren un dofft.[2][3]

Sien Geboortsoord weer na een Anmarksel an de Kant op de Dööpoorkunn vun’n November 1823 dat Eckhuus twüschen de Hans Jensens Stræde un Bangs Boder, in dat vundaag dat Museum H.C. Andersens Hus liggt. Andersen streed af, dat he in dat Eckhuus boren wurr un see: „Jeg er ikke født i sådan en rønne“ (Ik bün nich in so’n klaperig Hütt boren worrn).[4] He kunn avers sülvenst nich angeven, wo he boren wurr.[5]
Söss Paten weren bi de Dööp mit daarbi: Sille Marie Breineberg, boren as Westphalen, de dat Kind dröög; Friederiche Pommer; Schoostermeester Peder Waltersdorff; Hoodmaker Jens Henrichsen Dorch; Discher Anders Jørgensen un de Pöörtner bi dat Odense Gråbrødre Hospital, Nicolas Gomard.
Siene Öllern weren na dat Karkenbook de 22 Jaren olen Schoosterleerjung Hans Andersen (1782-1816)[6] un de 34 Jaren ole Anne Marie Andersdatter. De beiden harrn den 2. Februar 1805, twee Maanden för Hans Christian sien Geboort, in de St. Knut-Kark in Odensee freet.
Kinnertied
[ännern | Bornkood ännern]De Modder Anne Marie harr al ene Dochter, de Karen Marie heet. Dat Echtpaar trock tohoop in de Straat Holsedore in Odensee un trock in’n Mai 1805 in de Straat Klaregade üm.

To’n Beginn vun dat Jaar 1807 kunn de Familie in ene egen Wahnen trecken, de rund 42 m² groot weer un in de Straat Klingenberg 664 ligg, wat nu de Munkemøllestræde 3-5 in Odense is. In dat Huus sitt vundaag een Museum. In dat Huus leven 12 Lüüd. De Wahnen vun de Familie Andersen harr een Ruum un ene Köök.
Mit 6 keem Hans Christian Andersen op de School. Tohuus lees de Vadder em de Kummedien vun Ludvig Holberg vöör un weck so sien Interess an Theater un Kultuur.
De Vadder gung 1812 gegen Geld för enen Burensöön as enen Soldaat in’t Militäär. De Vadder keem na twee Jaren Deenst wedder un weer krank un uutbrennt. Dat Geld, dat he för sienen Deenst kregen harr, weer inmiddels nix meer weert, üm dat d Staat 1813 brankrott gaan weer. He bleev 1816 dood.
Hans Chrisitan Andersen besöch af un an dat Odense Teater un bekeek sik daar Schauspelen, de he later tohuus naspeel.
De Familie weer na den Dood vun’n Vadder düchtig arm un Andersen begünn for korte Tied ene Leer in ene Klederfabrik un later in Tabakmanufaktuur. De sware Arbeid weer avers to veel för dat Kind, so dat he wedder na School gaan dörv un Reken un Religion leer.
De Modder free 1818 wedder enen Schoosterleerjung. De Familie muss dat Huus vun Andersen siene Kinnertied verlaten un trock in’n April 1819 enige Hüüs wieder in de Straat.
Den 8. Juli 1819 kreeg he siene Konfirmatschoon vun de Doomproovst in Odense, de normalerwies alleen de Minners vun de Eddellüüd konfermeer. Na siene Konfirmatschoon besloot Andersen na Kopenhagen to trecken.
Ankumst in Kopenhagen
[ännern | Bornkood ännern]

Den 4. September 1819 verafscheed sik Andersen vun siene Modder in Odense un reis mit 13 Rieksdaler in de Tasch mit de Postkutsch na Kopenhagen, wo he so as he in Mit Livs Eventyr den 6. September ankeem, just as de antijöödsche Hep-Hep-Krawall in Kopenhagen loos gung.[8]
In Kopenhagen hüür he ene Kamer in ene Weertschop in de Gardergade, nu Vestergade.
Warken
[ännern | Bornkood ännern]Dänsche Originaaltitels
[ännern | Bornkood ännern]- Skyggebilleder af en Reise til Harzen, det sachsiske Schweitz etc. etc., i Sommeren 1831. Reisbook. 1831.
- Agnete og Havmanden. Dramaatsch Gedicht in twee Delen. 1833.
- Improvisatoren. Romaan. 1835.
- O. T.. Romaan. 1836.
- Kun en Spillemand. Romaan. 1837.
- Maurerpigen. Tragödie. 1840.
- Mulatten. Romantisch Drama. 1840.
- En Digters Bazar. Reisbook. 1842.
- Den nye Barselstue. Kummedie. 1845.
- Billedbog uden Billeder. Määrkensammelband. 1847.
- Ahasverus. Epos. 1847.
- De to Baronesser. Romaan. 1848.
- I Sverrig. Reisbook. 1851.
- Mit Livs Eventyr. Autobiograpfie. 1855.
- At være eller ikke være. Romaan. 1857.
- I Sverrig. Reisbook (twede Faten). 1861.
- I Spanien. Reisbook. 1863.
- Et Besøg i Portugal. Reisbook. 1866.
- Hønse-Grethes Familie. Vertellen. 1869.
- Lykke-Peer. Vertellen. 1870.
Samtuutgaav
[ännern | Bornkood ännern]- H. C. Andersen Samlede Skrifter. Reitzel, Kopenhagen 1854–1879:
- Band 1–2: Improvisatoren. 1854.
- Band 3: O. T. : original roman i to dele. 1854.
- Band 4: De to baronesser : original roman i 3 dele. 1854.
- Band 5/6: Kun en spillemand : original i 2 dele. 1854.
- Band 7/8: Samlede skrifter. 1854.
- Band 9/10: En digters bazar. 1854.
- Band 11–14: Dramatiske arbeider 1–4. 1854.
- Band 15–16: Digte 1–2. 1854.
- Band 17–18: Samlede skrifter. 1855.
- Band 19–20: Eventyr. 1855.
- Band 21–22: Mit livs eventyr. 1855.
- Band 23: At være eller ikke være. 1857.
- Band 24: I Spanien. 1878.
- Band 25–27: Nye eventyr og historier. 1868.
- Band 28: Reiseskizzer og pennetegninger. 1868.
- Band 29: Nye eventyr og historier. 1876.
- Band 30: Samlede skrifter. 1876.
- Band 31–32: Dramatiske arbeider 5–6. 1876.
- Band 33: Digte : tillæg. 1879.
Op Platt ruutkamen
[ännern | Bornkood ännern]- Wilhelm Gosch (Översetter): Märken un Geschichten: Ol lütt Schottögeken un anner Märken un Vertellens. Niemünster: Wachholtz, 1925. (online)
- Uwe Michelsen (Översetter): Hans Christian Andersens Märchen op platt: Ut dat Dänische öberdroogen. Nidderau: Naumann, 2001. (online)
- Johannes Diekhoff (Översetter): Dat Wichtje mit de Swefelsticken = dat Mäken mit de Swefelhölzchen: in’t Oostfreeske navertellt. Hamswehrum: Hillen, (üm 2005). (online)
- Klaus-Peter Asmussen: Dat Füertüüg un anner Märkens: utlehnt bi Hans Krischan Andersen un navertellt up Sleswiger Geestplatt. Hannewitt: Sülvstverlag, 2014. (online)
Literatuur
[ännern | Bornkood ännern]- Jens Andersen: Hans Christian Andersen. Eine Biographie. Insel-Verlag, Frankfort an’n Main2005, ISBN 3-458-17251-3.
- Paul Binding: Hans Christian Andersen: European Witness. Yale University Press, New Haven u. a. 2014, ISBN 978-0-300-16923-2.
- Lothar Bolze: Hans Christian Andersen in Dresden und Maxen. Niggemann und Simon, Müglitztal 2005, ISBN 3-9808477-7-2.
- Uwe Ebel: Hans Christian Andersen. Politologie und Poetologie seines Werks (= Wissenschaftliche Reihe. Band 5). dev, Meiteln 1994, ISBN 3-927397-64-4.
- Heinrich Detering: Das offene Geheimnis. Zur literarischen Produktivität eines Tabus von Winckelmann bis zu Thomas Mann. Chöttingen 1995, ISBN 3-89244-070-0, S. 175–232.
- Heinrich Detering: Andersen und andere. Kleine dänisch-deutsche Kulturgeschichte Kiels. Heid 2005, ISBN 3-8042-1159-3.
- Heinrich Detering, Günter Grass (Ruutgevers): Hans Christian Andersen. Die fünffache Seereise. Mit Hans Christian Andersen durch Schleswig und Holstein. Wachholtz, Niemünster / Hamborg 2014, ISBN 978-3-529-02376-7.
- Frederike Felcht: Heimkehr wohin? Hans Christian Andersens Orientreise. In: Helge Baumann, Michael Weise et al. (Ruutgever): Habt euch müde schon geflogen? Reise und Heimkehr als kulturanthropologische Phänomene. Marborg 2010, ISBN 978-3-8288-2184-2, S. 115–135.
- Finn Friis: H.C. Andersen og Schweiz. Gylendal, Kopenhagen 1949, OCLC 247446231.
- K. Emil Hoffmann: Ein Brief des Märchendichters Hans Christian Andersen an Emma Brenner-Kron. In: Basler Jahrbuch. 1925, S. 250–255 (baslerstadtbuch.ch).
- Johan de Mylius: Der deutsche Andersen: Zur Begründung des biographischen Andersen-Bildes in Deutschland. In: Heinrich Detering, Anne-Bitt Gerecke, Johan de Mylius: Dänisch-deutsche Doppelgänger: transnationale und bikulturelle Literatur zwischen Barock und Moderne (= Grenzgänge. Studien zur skandinavisch-deutschen Literaturgeschichte. Band 3). Wallstein, Chöttingen 2001, ISBN 3-89244-356-4, S. 157–173.
- André Roes: Kierkegaard en Andersen. Uitgeverij Aspect, Soesterberg 2017, ISBN 978-94-6338-215-1.
- Karl Schwarber: Briefe des Märchendichters Hans Christian Andersen an den Basler Kunstmaler Gustav Adolf Amberger. In: Basler Jahrbuch. 1942, S. 140–162 (baslerstadtbuch.ch).
- Ulrich Sonnenberg: Hans Christian Andersens Kopenhagen. Schöffling, Frankfort an’n Main 1996, ISBN 3-89561-549-8.
- Kai H. Thiele: Empfindsame Reise: Die Fahrt des Dichters Hans Christian Andersen zur königlichen Sommerresidenz in Wyk auf Föhr im Sommer 1844. Verlag Husum, 2011, ISBN 978-3-89876-541-1.
Weblenken
[ännern | Bornkood ännern]- Hans Christian Andersen Center (däänsch)
- op Plattdüttsch
- Hans-Christian Andersen to sien Jubiläum up plattpartu.de (mit söven vun Andersen sien Määrkens op Platt)
Nawiesen
[ännern | Bornkood ännern]- ↑ Klaus-Peter Asmussen: Dat Füertüüg un anner Märkens: utlehnt bi Hans Krischan Andersen un navertellt up Sleswiger Geestplatt. Sülvstverlag, afropen an’n 19. Juli 2024 (plattdüütsch).
- ↑ Karkenbook St. Hans-Kark in Odense, Odense Herred, Odense Amt, 1757–1814, folio 134 recto.
- ↑ Kirkebogsoplysninger for fødsel og dåb indtastet hos Danish Family Search
- ↑ H.C. Andersens hus i 100år, Odense Bys Museer.
- ↑ Johan de Mylius: H.C. Andersen – liv og værk, S. 11.
- ↑ http://www.hcandersen-homepage.dk/?page_id=559 H.C.Andersens fader: Hans Andersen (1782-1816)
- ↑ H.C. Andersens Barndomshjem Vörlaag:Webarchive, Odense bymuseer.
- ↑ Mit Livs Eventyr, Sied 54

