Wisconsin Pomeranian
Utsehn
Wisconsin Pomeranian oder Wisconsin Platt is een oostpommerschen Dialekt, den pommersch, besünners hinnerpommersch Uutwannerers, in’n fröhen 19. Jaarhunnnerd in de Verenigten Staten mitbröchten.[1][2]
Varietäten
[ännern | Bornkood ännern]De verscheden pommerschen Dialekten in Wisconsin unnerscheedt sik je na de Afkumst van de Uutwannerers.[3]
- Stettin, Wisconsin[4]
- middelsassisch ê > lang e [e:] (twee, Knee, Eeke)
- middelsassisch ô > lang o [oʊ~o:] (gout, Fout, Koh , Stool)
- middelsassisch lang ö unrund maakt (green „gröön“, ääve „över“, hääre „hören“)
- middelsassisch kort ö unrund maakt (sess „söss“)
- middelsassisch -ans- > middelsassisch -ôs-
- g- in’n Anluud vöör depen Vokalen [g] (Goare „Garten“; gout „gut“), vöör hogen Vokalen [j] (Jääs „Gänse“)
- Maine, Wisconsin[5]
- middelsassisch ê > ei (twei „zwei“, Knei „Knie“, Eik „Eiche“)
- middelsassisch ô > au (jaut „gut“, Faut „Fuß“, Kau „Kuh“, Staul „Stuhl“)
- middelsassisch lang ö diphthongeert (greun „grün“, euve „über“) oder unrund maakt (häre „höre“)
- middelsassisch kort ö bewaart (söss „sechs“)
- middelsassisch -ans- > middelsassisch -ôs- (daraus Jaus „Gans“)
- anlautendes g- as [j] artikuliert (Jaus „Gans“, Joare „Garten“, jaut „gut“)
- Naugart, Wisconsin[6]
- middelsassisch ê > ei (twei „zwei“, Knei „Knie“, Eik „Eiche“)
- middelsassisch ô > au (gaut „gut“, Faut „Fuß“, Kau „Kuh“, Staul „Stuhl“)
- middelsassisch lang ö unrund maakt (grään „grün“, äve „über“, här „höre“)
- middelsassisch kort ö unrund maakt (sess „sechs“)
- middelsassisch -ans- > middelsassisch -âs- (Gaas „Gans“)
- g- in’n Anluud vöör depen Vokalen as [g] artikuleert (Gaas „Gans“, Goare „Garten“, gaut „gut“)
Spraakbispelen
[ännern | Bornkood ännern]Bispeelsätz (sachtens Marathon County, Wisconsin):[7]
| Sommer iss een gaude Tied vom johr. |
| Spoad im sommer goahe wi tum fair. |
| Bald fingt dat högen wedder an. |
| Vääl lüüd warre in Juni verfriegt. |
| Miine hund het angst wenn dat buten dunnerd. |
| Frühe johr hevve wi noa kark sommer shoal hin gahn. |
| Ik hass dat unkrut vom goade ut trecken. |
| Vääl scheune blomen finge nu an tum blömen. |
| Dat fischen is an diise johr tied gaut. |
Interview (18. Juni 1968) mit ene Plattdüütsche, Hamborg, geb. 1903, Marathon County, WI:[8]
– Jeef dat hier an’n Anfang auch Indianer? – Ja, aber weer ma wenich, sehr wenich. Mej Vatter secht, dat öfters Winters dann hadde wecke bi ehr im Busch ehr Wintercamp hatt. Un da hadd’er a Körf moakt va Elm, slippery Elm, un da hadd'er seine Körf upbrecht un hadde sich doa Äten veur [= vör] tuuscht, Brot odder wat weer tum Äten wäst. Awers da hadder öfters uck Hirschfleisch bräächt. Awer sehr väl Indians sin nich wäst hier, groad hier in dissen Town sind uck a poar wäst, awer ein Famielch is sogoar, ne, de Jung is denn inne Schaul jaa [= gahn], awer sogar der Schaulleerer, de hett Angst hatt vor dei un hatt alles daa [= doan] wat he no künn, damit dat se nich inne Schaul kommen schulle.
Footnoten
[ännern | Bornkood ännern]- ↑ Die Pommernvereinigungen in den USA. In: Blog Pommerscher Greif e. V. 9. Februar 2012, afropen an’n 19. Februar 2020.
- ↑ Wisconsin Platt Today. Pommerscher Verein Central Wisconsin, afropen an’n 19. Februar 2020.
- ↑ Sound Comparisons. Afropen an’n 19. Februar 2020 (engelsch).
- ↑ Sound Comparisons…: Wisconsin Pomeranian: Stettin. Afropen an’n 19. Februar 2020. [hat nur Aussprache-Angaben in IPA und keine Schreibweisen]
- ↑ Sound Comparisons...: Wisconsin Pomeranian: Town of Maine. Afropen an’n 19. Februar 2020.
- ↑ Sound Comparisons…: Wisconsin Pomeranian: Naugart. Afropen an’n 19. Februar 2020.
- ↑ Platt Tied (Low German Time). Afropen an’n 19. Februar 2020.
- ↑ Female speaker, born 1903, Hamburg, Marathon County, WI. Date/Place of Interview: June 18, 1968, Marathon County, WI. Interviewer: Jürgen Eichhoff NAGDA Record Number: EIC 20. Afropen an’n 26. Februar 2020 (amerikaansch Engelsch).