Zum Inhalt springen

Wikipedia:Mi fehlt dat Woort/Archiv/2006

Links toföögen
Vun Wikipedia
Archiv Disse Siet is en Archiv vun afslatene Diskuschonen. De Inholt schall nich mehr ännert warrn. Bruuk de aktuelle Diskuschoonssiet, wenn du noch wat to dat Thema schrieven wist.

To ’n Afsnitt vun disse Siet en Lenk to setten, klick in dat Inholtsverteken op de Överschrift un kopeer denn den Siedennaam un de Överschrift ut de Adress-Reeg vun dien Nettbekieker (Bispeel: [[Wikipedia:Mi fehlt dat Woort/Archiv/2006#Afsnittsöverschrift]]).

Saft

Is mi bi Drinken opfallen. Warrt dat hoochdüütsche Woort Saft so faken bruukt, dat wi dat ok bruken schöölt, oder lever dat plattdüütsche Woort Sapp? Oder sünd beide Wöör lieks good? --::Slomox:: >< 17:05, 19. Jan 2006 (UTC)

Neuber schrifft dorto: "Das alte ND. Wort Sapp ist bereits seit 200 Jahren verdrängt.". Harte führt "Saft/Sapp" auf. Auch die "ostfriesische Botschaft" hat beides. Ik fraag mal op Lowlands-L. Hartlich Gröten, HeikoEvermann 22:01, 19. Jan 2006 (UTC)

Wolfgang Lindow: Plattd. Wörterbuch: Sapp,m.u.n., Saft, Speichel, Schleim Hermann Böning: Plattd. Wörterbuch: Ssapp, Saft (Fruchtsaft=Saft, Ssappipe= Weidenpfeife)

Ik sülfst kann mi darup besinnen, dat wi as Kinner (1938) bi dat Snitzen vun Weidenpiepen sungen hefft " Ssapp-piep, Ssapp-piep mei, de Vagel legtt 'n Ei ...."aver wat ut Früchten utpresst wurr, dat weer "Saft".--84.129.196.240 15:45, 20. Jan 2006 (UTC)

För mi is dat klor: Dat mutt "Sapp" heten. So ward dat hüt tominnest op de Stoder Geest jümmer noch brukt. M. Augustin, Husbrook

Bindung

Mi geiht dat üm de Bökers. Is de, de dat tohoop kleistert, nu de Bookbinder oder de Bookbinner? Ik glöv ja an de Bookbinner, awer mokt he denn de Binnung oder miehr de Bindung? Is man klar, dat dat ok noch annere Binnungen/Bindungen gifft (frag man din Fru, dann weetst du dat!).

Dat Verb is binnen un de beiden Wöör sünd vun dat Verb afleidt, also mutt dat woll Binner un Binnung wesen. --::Slomox:: >< 15:19, 25. Jan 2006 (UTC)
De Bookbinner is goot. Aber Binnung geiht nich vun wegen dat -ung. Ik mutt dor nochmal in de Lexika söken. HeikoEvermann 15:30, 25. Jan 2006 (UTC)
Bindung is richtig, ok wenn de Handwarker Bookbinner heet. Dat "d" in de indogermaansche Wuddel bhendh is in dat ne'e Plattdüütsch afslepen wurrn, wiel de Lüüd mundfuul warrn. Een, de dat vandaag liekers bruukt, maakt darum nich enen Fehler.84.129.210.250 16:33, 25. Jan 2006 (UTC)
Leve IP, de Bidrääg vun annere Brukers warrt nich eenfach löscht un ännert. Du schriffst dienen Bidrag schöön an't Enn. Ik hebb dat wedder trüchännert. --::Slomox:: >< 16:38, 25. Jan 2006 (UTC)

Förde

Mi geiht dat üm dat Woortpoor Föör/Fjord (Förde/Fjord). De hoochdüütschen Artikels seggt kloor, Fjord is, wenn en Gletscher den Barg rünner kummt un dor en Daal vun warrt un Föör is, wenn de Gletscher sik op dat Land schuuvt. Aver de Ünnerscheed is woll eerst sekundär opkamen. Denn vun’e Etymologie is dat een Woort un in Däänmark heet de Dinger Fjord, ofschoonst se na de hoochdüütsche Definitschoon Fören sünd. Woans schöölt wi dormit op Platt ümgahn? --::Slomox:: >< 19:42, 3. Feb 2006 (UTC)

Ik denk, dat is op Hoochdüütsch 'n künstlichen Ünnerscheed. Op Ingelsch heet dat Ding bi Flensborg en:Flensburg Fjord. Un in de hoochdüütsche Diskuschoonssiet to Förde heet dat ok, dat dat dissen Ünnerscheed in Skandinavien nich gifft. Förde is Hoochdüütsch un Fjord is skandinaavsch. Un op Platt gifft dat dann ok bloots een Woort. HeikoEvermann 11:30, 4. Feb 2006 (UTC)
Ik denk, dat gifft Naams de dorvon afleed sünd, as t.B. Bremervöör. In't Plattdüütsche wörr ik dorüm Föör seggen --Iwoelbern 22:15, 18. Okt 2006 (UTC)

Ø/Oog/Oie

Sünd de Begrepen Ø (skandinaavsch), Oog (Freesche Eilannen) un Oie (Griepswoolder Oie) för Eiland etymoloogsch verwandt? Un warrt de hüüt noch aktiv bruukt, ok wenn se nich Deel vun Egennamen sünd (wohrschienlich nich, vun Ø woll afsehn)? --::Slomox:: >< 16:34, 8. Feb 2006 (UTC)

1) Ik denk mi, de sünd verwand, de sünd so liek.
2) Op Sweedsch warrt "ö" ok vundaag noch bruukt. Dat is dat ganz normale Woort för "Einland". Wat Freesch angeiht, weet ik dat nich. Op Platt warrt dat tominnst nich bruukt. HeikoEvermann 20:05, 8. Feb 2006 (UTC)

Wöör ut den Artikel de: Jarosław Kaczyński

rechtskonservativ

Sarcelles 17:28, 2. Sep 2006 (UTC)

Een vun de rechte Kant vun de Konservativen. Oder: Een, de bi de Konservativen rechts buten steiht. Ik glööv, Konservativ kann so stahn blieben...---Bolingbroke 21:47, 20. Sep 2006 (UTC)

Politiker

Sarcelles 17:28, 2. Sep 2006 (UTC)

Dö ik so laten: Politiker.---Bolingbroke 21:48, 20. Sep 2006 (UTC)

oppositionell

Sarcelles 17:28, 2. Sep 2006 (UTC)

Vun de Opposition/Oppositschoon (Mag ik meist ne ankieken...)---Bolingbroke 21:49, 20. Sep 2006 (UTC)

Komittee

Sarcelles 17:28, 2. Sep 2006 (UTC)

Spitzenkandidat

Sarcelles 17:28, 2. Sep 2006 (UTC)

Toppkandidoot. Is natürlich een Neologismus. Geiht ober woll nich anners...---Bolingbroke 21:51, 20. Sep 2006 (UTC)

Wahlchancen

Sarcelles 17:28, 2. Sep 2006 (UTC)

Chancen bi de Wahl.---Bolingbroke 21:52, 20. Sep 2006 (UTC)

Volkswahl

Sarcelles 17:28, 2. Sep 2006 (UTC)

verzichten

Sarcelles 17:28, 2. Sep 2006 (UTC) nich (mehr) willen; nich nödig hebben; ok ohne torecht kamen; missen ---Bolingbroke 22:03, 20. Sep 2006 (UTC)

empfohlen

Sarcelles 17:28, 2. Sep 2006 (UTC)

vörslahn. an't Hart leggt.---Bolingbroke 21:57, 20. Sep 2006 (UTC)

Weltbild

Sarcelles 17:28, 2. Sep 2006 (UTC)

Ingenieur

Sarcelles 17:28, 2. Sep 2006 (UTC)

mischen

Mi fehlt dor just dat plattdüütsch Woord för. Man ik glöv, dat gifft dat, ik kumm da man blots nich auf. Weet een dat und ward dat ok vertellen?

Mischen passt doch al. Dat is en good platt Woort. Dat gifft denn ok noch mengeleren oder mengeln, vermengeleren, dörmengeln, wenn di dat mehr toseggt. --::Slomox:: >< 15:36, 14. Sep 2006 (UTC)

Königsflügel / Damenflügel

Is en Begreep ut dat Schachspeel. Is dat Königsflügel oder -flunk? Un heet dat Daamflügel oder Damenflügel oder Daamsflügel? HeikoEvermann 17:56, 20. Sep 2006 (UTC)

Du stellst Fragen. Dat Speel is mit siene hüdigen Regeln eerst populär worrn, as plattdüütsch al ene Eenfache-Lüüd-Spraak weer. Ik weet also gornich, wat dat överhaupt enen Utdruck dorför gifft. Ik speel keen Schach un weet ok nüms, de dat speelt. Flunk is dat nich, dat warrt blots bi Vagels seggt. De Wöörböker kennt noch Flucht, dat Woort kann ik aver graad gornich inordnen. Flögel mag angahn un passt woll opbest. De Nedderlandschen seggt ja ok Flögel. Noch beter is aver, wi finnt en Speler, de ok mal op Platt Schach speelt ;-)
Ach ja, Damenflögel seggt mi opmeist to. --::Slomox:: >< 21:02, 20. Sep 2006 (UTC)

Waterstoff

Bi de Elementbox för den Waterstoff gifft dat noch 'n Barg vun Wöör ut de Atomphysik, de ik nich weet. De wichtigsten sünd:

  • Half-life / Halbwertszeit
    • nedderlannsch: Halfwaardetijt => Halfweerttiet
    • sweedsch/norweegsch: Halveringstid => Halbeertiet
  • decay/radioaktiver Zerfall
    • nedderlannsch: Radioactief verfall
  • un dorvun:
  • decay mode
  • decay energy
    • sweedsch: Sönderfallsenergi
  • decay product

Hebbt ji 'n gode Idee? HeikoEvermann 22:00, 18. Okt 2006 (UTC)

Dat eerste heff ik al mol irgendwo as Halfwertstiet schreven. Ik denk, dat passt woll.
Dat tweete heff ik mol as Tosamfall betekend. Is ober lütt beten holprig un stimmt ok nich ganz. Is jo man eher een uteenanner fallen. Verfall künn man ober viellich nehmen. Dat passt ok beter mit dat annere Verfallsenergie, -ort un -produkt (Dat kann man ok as Dochterelemente) ümgaan... De Boxen sünd öbrigens temlich fein worrn... --Iwoelbern 22:11, 18. Okt 2006 (UTC)
Halfweertstiet; radioaktiven Verfall (Uteneenfall?); Verfallswies; Energie, de bi’t Verfallen free warrt; wat (Partikels, de) na’t Verfallen nablifft/överblifft. Miene Vörslääg --::Slomox:: >< 16:15, 19. Okt 2006 (UTC)

gediegen

So as in de:gediegen, gediegenes Gold. Gifft dat dor wat op Platt för? Nedderlannsch hett "degelijk" un "gedegen". "degelijk goud" un "gedegen goud" gifft dat ok tosamen bi google. Ut :

"1) es ist eigentlich das part. praet. zu gedeihen, urspr. mit kurzem vocal (daher eben das -g), mhd. gedigen, ahd. gadigan, alts. githigan, s. unter gedeihen I, b. im 15. 16. jahrh. auch getigen (2, b. 4), das meint aber eigentlich tigen (s. digen), d. h. mit t- für gd- nach sp. 1606 fg. mnd. gedegen, auch bei Luther"

Un "2) solch gold, silber, zinn, kupfer u. s. w., so noch nie in keinem feuer und keiner scheidung bedürftig gewesen, sondern von sich selbst zu seiner behörlichen substanz und perfection gediehen ist.« auch VEITH gibt eine bergmännische unterscheidung in zwei begriffe. s. schon ADELUNG, der das wort nur in dieser bedeutung kennt. übrigens auch dän. schwed. entlehnt gedigen. eigen ist gediegen für gediegen gemacht: ein nicht gegossenes, sondern mit dem hammer gediegenes bild, statua holosphyrata ALER 856a."

Wat maakt wi dor? HeikoEvermann 19:16, 22. Okt 2006 (UTC)

Hebb jüst noch en Artikel över "gediegen" vun den NDR funnen: HeikoEvermann 19:22, 22. Okt 2006 (UTC)
gediegen as in gediegenes Gold is schier. Kannst Schier Gold seggen, man ok schier Melk, schier Iesen etcpp. Wat du up NDR funnen hest, is ja ganz wat anners. Dat plattdüütsche Woort gediegen mutt woll een Lehnwoort ween un heet ja so veel, as : afsunnerlich. ---Bolingbroke 13:58, 4. Nov 2006 (CET)

Bolzen

Mi fehlt keen Woort, aver ik heff 'ne Fraag to en Woort. In Westfalen seggt se to'n Kater Bolzen. Nu heff ik in mien etymoloogsch Wöörbook ünner den Indrag Balz leest, dat dat Woort mit noorsch bolt för Heken vun'n Wooldvagel, Kater verwandt wesen schall, woto denn ok westfäälsch Bolzen höörn schall. Dat Problem is blots, dat dat Woort hoochdüütsch wesen mutt. Ans haut dat mit dat z nich hen. Nu is Westfalen aver nich hoochdüütsch. De Lüüd bi't etymoloogsche Wöörbook sünd ja woll nich dumm un mööt sik dorbi wat dacht hebben. Weet een vun jo mehr to de Herkumst vun dat Woort Bolzen för'n Kater? --::Slomox:: >< 19:15, 3. Nov 2006 (CET)

Dat verstah ik nich: Worüm haut dat mit dat "z" nich hen? Wi hefft doch ok de Dönzen, den Dööz, de Üzen? Will man noch eben seggen, datt düt Woort "Bolz" oder "Bolze" ok in Bremen un in dat Land Oldenborg bruukt warrt. För Oldenborg kann een dat bi Hermann Böning nahlesen. Dor steiht ok: "De Katt bolzt", d.h. se is up'n Bolzen ut...---Bolingbroke 13:37, 4. Nov 2006 (CET)
Nee, dat meen ik nich. Kloor gifft dat Zetts in't plattdüütsche (wenn ok nich vele, de würklich inheemsch sünd, kannst diene Wöör ja ok Döns, Dööts un Üüts schrieven ;-) ), aver noorsch Bolt is nich luudschaven, Bolzen is aver luudschaven (so as Holt -> Holz). De Wöör köönt blots verwandt wesen, wenn Bolzen hoochdüütsch is. Oder wenn dor en annern Trick bi is, den ik nich seh. --::Slomox:: >< 14:45, 4. Nov 2006 (CET)

Monarchie

Ik hebb jüst markt, dat in Königriek de Monarchie to Monarkie ännert is un dat wi al en Artikel över de Monarkie hebbt. Dor will ik geern mal fragen, wat wi dormit maken wullt. Dat gifft ja noch mehr Wöör op "-archie", so as "Hierarchie", "Oligarchie". Wullt wi dat dor ok so maken? Oder wullt wi doch -archie nehmen. HeikoEvermann 21:50, 4. Nov 2006 (CET)

Dat is een gode Fraag. De hangt ok mit dat phoneetsche Schrieven tosamen. Mi persönlich maakt dat jummers Problemen, so wat as "Natschoon" to schrieven un nich "Nation". De Utspraak is natüürlich so, man mütt wi dat ok so schrieven? Ik meen, de Engelschen maakt us dat ok vör: De schrievt "nation" un seggt "Nejschen". Bi Monarchie is dat nu just so: Dat mutt natüürlich Monarkie utspraken weern. Un ok Hierarkie, Oligarkie etcpp. Man schöllt wi dat ok so phoneetsch schrieben? Ik weert nich. Up jeden Fall, dücht mi, mutt dor System achter steken: Wenn wi phoneetsch schrievt, schöllt wi dat allerwegens maken. Wenn wi Natschoon schrievt, denn mütt wi ok Monarkie, Oligarkie, Hierarkie schrieven. Wenn wi dor een beten vun afkaamt (weil anners de Wuddeln vun de Wöör meist nich wedder to kennen sünd), denn so könnt wi dat so stahn laten: Monarchie, Oligarchie etc. Man de Utspraak blifft (kann een dor ja in Klammer achter setten...) Monarkie etc...---Bolingbroke 00:46, 5. Nov 2006 (CET)
De Idee na de Sass'sche Schrievwies is ja, dat Frömdwöör so schreven warrt as op Hoochdüütsch, wenn se so utspraken warrt as op Hoochdüütsch, oder wenn de Ünnerscheed lütt is. Bi -tschoon/-tion is de Ünnerscheed nich lütt un denn is de wichtige Aspekt de, dat de Leser den Ünnerscheed ok sehn kann.
Wat ik egentlich fragen wull, weer: warrt op Platt de "Monarkie" würklich mit "k" utspraken? Op Nedderlannsch is dat tominnst nich so. Dor gifft dat ja ok den ch-Luut. Op Sveedsch un Norweegsch heet dat Monarkie. Un wenn wi weten deit, woans dat utspraken warrt, denn weet wi ok, wat wi dat mit -k- oder mit -ch- schrievt, denn de Ünnerscheed to de hoochdüütsche Utspraak is bi -k- ja so groot, dat een dat denn ok sehn mutt. Bloots dat weet ik nu nich. Ik harr gor nich de Idee hett, dor Monarkie to to seggen, bet ik den Artikel funnen harr. Wat nu? HeikoEvermann 09:25, 7. Nov 2006 (CET)
Ik de dat nich mit "k" utsnacken. Laat uns man ruhig "Monarchie" schrieven. Ik har ok keen Problem dormit, wenn wi dat "-tion" ok so schrieven deen, statt "-tschoon". De Utspraak is doch sowieso överall beten anners...

Atmosphäre

un ok all de annern "-sphären", de dat so gifft... Schrievt wi de op platt jüst so as in't Hoogdüütsche? Oder maakt wi dor een "-spher" ut? Dat "e" an'n End fallt jo woll weg, oder? --Iwoelbern 16:23, 7. Nov 2006 (CET)

Ik dee dat -sphäär schrieven. --::Slomox:: >< 16:48, 7. Nov 2006 (CET)

Festung

gifft dat för dat Woort "Festung" en goot plattdüütsch Woort. Ik heff dat nu eerstmol mit Fasten översett, weet ober nich recht, ob dat so blieven schüll... --Iwoelbern 12:10, 28. Nov 2006 (CET)

Fasten? Gommers nee. Dat blifft "Festung" of sowat as "Bollwark", "Dwenger", "Borg/Börg" oder "Schanz". Bi dat Woord "Fasten" krigg ik Smacht... Termo 14:24, 28. Nov 2006 (CET)

Zinn

Tinn --::Slomox:: >< 19:31, 19. Dez 2006 (CET)

Wuppertal

Dat steht da as Wupperdal: http://germazope.uni-trier.de/Projects/WBB/woerterbuecher/rhwb/selectarticle?lemid=RZ02596 Sarcelles 15:30, 26. Dez 2006 (CET)

Maakt Sinn. Oder mit dehnten Vokal Wupperdaal. --::Slomox:: >< 13:04, 27. Dez 2006 (CET)
Vun „https://nds.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Mi_fehlt_dat_Woort/Archiv/2006&oldid=1069091“