Westmiddeldüütsche Dialekten

Dat Westmiddeldüütsch is tohoop mit dat Oostmiddeldüütsch ene Ünnergrupp vun de middeldüütschen Dialekten. Se sünd in dat Rhienland un Hessen verbreidt.

Grenzen un Ünnergruppen

Dat Middeldüütsch, dat twüschen de Benrather Linie (maken/machen-Isogloss) in de Noorden un de Speyrer Linie (Appel/Apfel-Isogloss) in de Süden snackt warrt, maak bloot deelwies bi de hoogdüütsche Luudwannel mit. Dat Böverdüütsch het daargegen den Luudwannel kumplett ümsett, wieldes de nedderdüütsche Spraken gaarnich mitmaakt het.

De oostmiddeldüütschen Dialekten un de westmiddeldüütschen Dialekten ünnerscheidt sik in dat Resultaat vun de hoogdüütsche Luudwannel bi dat oorgermaansche *p in de Anluud. In dat Westmiddeldüütsch bleev dat *p unverschaven (westmiddeldüütsch Pund); Oostmiddeldüütsch het dat to /f/ verschaven (oostmiddeldüütsch Fund).

Nedderdüütsch: maken – Appel – Pund
Middeldüütsch: machen - Appel
- Westmiddeldüütsch: Pund
- Oostmiddeldüütsch: Fund
Böverdüütsch: machen, Apfel, Pfund

Dat Westmiddeldüütsch deelt sik wieder in dat Middelfranksch (Ripuarisch un Moselfranksch) un dat Rhienfranksch (Pälzisch un Hessisch). De Grenz twüschen beiden Ünnergruppen is de Sankt Goarer-Linie (wat/was-Isogloss). Middelfranksch het wat, dat, et so as dat Nedderdüütsch, dat Rhienfranksch het was, das, es so as dat Böverdüütsch.

De süüdfrankschen (oder süüdrhienfrankschen) Dialekten in de Ruum üm Weißenburg un Karlsruhe höört nich to dat Westmiddeldüütsch man tellt to dat Böverdüütsch, denn hier is dat *p to /pf/ verschaven.

De Andeel Luden, de vun de hoogdüütsche Luudwanndel verschaven worrn is, nimmt vun dat Nedderfranksch in de Noorden över de westmiddeldüütschen Dialekten bet to dat Süüdfranksch to. Düsse Verloop vun verscheden Isoglossen heet in de Dialektologie „Rhiensche Weiher“

Dialekten un Dialektgruppen vun dat Westmiddeldüütsch

Middelfranksch
- Ripuarisch, auch Ripuarisch-Franksch, daarto tellt Kölsch, Öcher Platt, Eischwiele Platt, Dürener Platt (Noordrhien-Westfalen Belgien un in de süüdlichste Timpen vun de Nedderlannen)
- Moselfranksch (Siegerland, Rhienland-Palz un in dat noordwestliche Saarland)
  - Middellothringsch (Frankriek in de Département Moselle in dat Nieddaal)
  - Luxemborgsch, au Lëtzebuergesch (Luxeburg, Belgien in de Areler Land un Frankriek in de Noordwest vun dat Département Moselle)
Rhienfranksch
- Pälzisch
  - Westpälzisch (Rheinland-Pfalz in de Westpfalz un in dat süüdööstliche Saarland)
  - Vöörpälzisch (Rheinland-Pfalz in de Vöörpalz)
  - Köörpälzisch Baden-Württemberg in de Köörpalz un Hessen)
- Hessisch
  - Süüdhessisch (Hessen in de Starkenburg un in de Rhiengau, Rhienland-Palz Rhienhessen un Bayern in dat westliche Ünnerfranken)
  - Nedderhessisch (Hessen üm Kassel un Bad Hersfeld un in dat westliche Döringen)
  - Böverhessisch (Middelhessen, Hoogtaunus un in de Wetterau)
  - Oosthessisch (üm Fulda un in de hessische Rhön)
- Oostlothringsch (Frankriek in de Oosten vun dat Département Moselle)

In de Noorden vun de westmiddeldüütsche Spraakruum givt dat Övergäng to de nedderlandsche Spraak un to dat Plattdüütsch. In de Südden givt dat Övergäng to dat Süüdfranksch, Oostfranksch un Alemannsch.

Woordschatt

De Woordschatt vun de middeldüütsche Dialekten beschrivt dat Rheinische Wörterbuch (Dialekten in de ole preußsche provinz Rhienland), dat Pfälzische Wörterbuch (pälzische Dialekten), dat Luxemburger Wörterbuch (luxemborgsche Dialekten, dat Wörterbuch der deutsch-lothringischen Mundarten (lothringische Dialekten), dat Hessen-Nassauische Wörterbuch (Dialekten in dat ole Hessen-Nassau) un dat Südhessische Wörterbuch (rhienhessische Dialekte).

Literatuur

Alexandra N. Lenz: Struktur und Dynamik des Substandards. Eine Studie zum Westmitteldeutschen (Wittlich/Eifel). Stuttgart 2003.
dtv-Atlas zur deutschen Sprache, 13. durchgesehene Auflage, München 2001

Weblenken

http://www.koelsch-akademie.de
https://web.archive.org/web/20090906180838/http://web.uni-marburg.de/sprache-in-hessen/ Arbeitsstelle "Sprache in Hessenn"