Westbaltsche Spraken
| Westbaltsche Spraken | ||
|---|---|---|
| Tiedruum | 1. Jhd. v. Chr. - 18. Jhd. | |
|
Inst snackt in |
Westbaltikum | |
| Spreker | uutstorven | |
| Klassifikatschoon |
| |
| Oorspraak | Oorbaltsch | |
| Ünnergruppen | Ooldprüüßisch † Ooldkursch † | |
| ISO 639-5 |
bat | |
Westbaltsche Spraken Ooldkursch † Ooldprüüßisch † Jatwingsch † Schalausch † Galindsch †
De westbaltschen Spraken sünd ene Grupp vun uutstorvene baltsche Spraken, de vun westbaltsche Völkers so as de Prußen snackt wurrn. Westbaltsch is tohoop mit dat Oostbaltsche een vun de twee Telgen vun de baltschen Spraken. To de westbaltschen Spraken höört to’n Bispeeel Ooldprüüßisch, Jatwingsch, Galindsch un Ooldkursch to.[1] [2]
Borns
[ännern | Bornkood ännern]De eenzige good beleggte westbaltsche Spraak mit överleverte Texten is Ooldprüüßisch, ook wenn dat en poor korte Resten vun Ooldkurisch un Sudowisch in Form vun enkel Wöör un korte Sätzen [3] Veel westbaltsche Spraken sünd in’t 16. Johrhunnert uutstorven, wieldes Ooldprüßisch eerst in’t fröhe 18. Johrhunnert uutstorven is[4]
Klassifikatschoon
[ännern | Bornkood ännern]De eenzigen Spraken, de seker as westbaltsch klassifizeert sünd, sünd Ooldprüßisch un Westgalindsch, wat ook as Dialekt vun’t Ooldprüüßisch ansehn warrn kann.[5]
De meeste Forschers seht Schalausch as westbaltsche Spraak oder Dialekt. Een anner Mööglichkeid is, dat dat ene Övergangsspraak twüschen West- un Oostbaltsch weer.[6]
Jatwingsch warrt as enen Dialekt vun’t Ooldprüüßisch, as westbaltsche Spraak oder as Övergangsspraak klassifizeert.[7] [8] [9] [10] [11]
De Klassifikatschoon vun’t Ooldkurisch is de Spraak mit der unsekerste Klassifikatschoon. Se warrt as westbaltsch mit starken oostbaltschen Inflood oder as oostbaltsch ansehn.[12] [13]
Geschicht
[ännern | Bornkood ännern]Westbaltsch weer wull oorsprünglich in’t Noorden vun Middeleuropa to Huus, besünners in dat hüdige Polen, un in den westlichen Delen vun dat Baltikum, wat ook Delen vun hüdige Lettland un Litauen ümfaat. De westbaltsche Telg hett sik wull in’t 4.–3. Johrhunnert v. Chr. komplett vun Oostbaltsch scheden, ok wenn sik Unnerscheden al ehr ruutbildt hebbt.[6]
Spraakliche Egenschoppen
[ännern | Bornkood ännern]In’n Gegensatz to de oostbaltsche Spraken hebbt westbaltsche Spraken överwegend disse Kennteken bewaart: den Diphthong *ei (t. B. deiws „God“), palataliseerte Konsonanten /kʲ/, /gʲ/, un Konsonantenkluusters /tl/ un /dl/. Se hebbt ok dree Geslechtr bibehollen: Maskulinum, Femininum un Neutrum. De oostbaltschen Spraken ünnerscheedt bloot maskulin und feminin
Jatwingsch un Ooldkursch deelt den Suffix -ng-, dat in vele Namen to funnen is (t. B. Apsingė, Nedzingė, Palanga).
Westbalten hebbt ok dubbelstammige Personennamen mit besünnere Kombinatschoonen.
Westbaltsche Spraken warrt dör minstens disse söss Hööftegenschoppen kenntekent:
- oorsprünglichen Diphthong *ei
- Reflexe vun velare *k, *g
- *AN-Typ Komposita
- Reflexen vun palatale *k‘, *g‘
- Reflexen vun *tj, *td
- Reflexen vun *ā, *ō
De eersten twee warrt as starke Kennteken ansahn, de annern as swacke.
Dat givt ok Ünnerscheden in Vokaalwesseln twüschen Oost- un Westbaltsch.
Unnersöök an en litauischen Dialekt (Zatiela) wiest, dat he noch westbaltsche Egenschoppen hollen hett, t. B. in Diphthongen, Vokalen un Konsonanten.
Footnoten
[ännern | Bornkood ännern]- ↑ Marija Gimbutas: The Balts. London: Thames and Hudson, 1963 (Ancient peoples and places, Bd. 33).
- ↑ Zigmas Zinkevičius: The History of the Lithuanian Language. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1996, S. 51.
- ↑ Pietro U. Dini: Foundations of Baltic languages. Vilnius: Vilniaus universitetas, 2014.
- ↑ Steven Young: „Baltic“. In: Mate Kapović (Hrsg.): The Indo-European Languages. London: Routledge, 2008, S. 486–518.
- ↑ Iliya Tarasov: „The Balts in the migration period“. In: Istoričeskij Format, Bd. 3–4, Januar 2017, S. 95–124.
- 1 2 Vytautas Rinkevičius: Prūsistikos pagrindai. Vilnius: Vilniaus universitetas, 2015.
- ↑ Kazimieras Būga: Kalba ir senovė. Bd. 1. Vilnius: Švietimo Ministerijos leidinys, 1922, S. 78–83.
- ↑ Georg Gerullis: „Zur Sprache der Sudauer-Jatwinger“. In: Festschrift Bezzenberger. Göttingen: Vandenhoek & Ruprecht, 1921, S. 44–51.
- ↑ Vytautas Mažiulis: „Jotvingiai“. In: Mokslas ir gyvenimas, Bd. 11, Vilnius 1966, S. 32–33.
- ↑ Zigmas Zinkevičius: Lietuvių kalbos kilmė. Bd. 1. Vilnius: Mokslas, 1984.
- ↑ Jan Szczepan Otrębski: Slawische Namenforschung. Berlin: Akademie Verlag, 1963, S. 204–209.
- ↑ Vytautas Mažiulis: Iš lietuvių etnogenezės. Vilnius: Mokslas, 1981.
- ↑ The Circum-Baltic Languages. Amsterdam: John Benjamins Publishing, 2001.