Oorspraak
Ene Oorspraak, ook Grundspraak oder Protospraak, is na dat Stammboommodell in de histoorsche Spraakwetenschop de jüngste gemeensame Vöörlöper, de „Öllernspraak“, vun allen Dochterspraken oder Dialekten binnen ene Spraakfamilie oder enen Dialektkontinuum (to verglieken mit de most recent common ancestor in de Biologie). Oorspraken sünd meist nich överlevert, man warrt mit komparative Methood op Grundlaag vun de öllsten Spraaktüügnisse un anner överlevert Materiaal rekonstrueert.[1][2]
Rekonstruktschoon
[ännern | Bornkood ännern]Komparative Methood
[ännern | Bornkood ännern]In de Regel is de Oorspraak nich direkt bekannt. Uutnamen vun överleverte Oorspraken sünd to’n Bispeeel dat Latiensche, as Vöörlöper vun allen romaanschen Spraken, dat vedische Sanskrit, vun dat de indoarischen Spraken afstammt, oder dat Oornoordsche, dat in Fragmenten överlevert is un Vöörgänger vun de noordgermaansche Spraken is.
De meisten Oorspraken sünd ene spraakwetenschopliche Rekonstruktschoon, de mit de komparative Methood opstellt warrt, indem dat Spraken mit lieke Kennteken vergleken warrt.[3] De Stammboom stellt ene Hypotheees daar, dat Gemeensaamkeiden vun Spraken op de Afkumst vun ene gemeensame Oorspraak torügggaat. De eerste systemaatsche Rekonstruktschoon vun ene nich beleggte Oorspraak lever August Schleicher 1861 för dat Oorindoeuropääsche.[4]
De komparative Methood, ene Form vun Deduktschoon, geit vun Kennteken uut, de in allen de beleggten Spraken vun ene Spraakfamilie vörkaamt. Wenn sik all disse Kennteken dör de Afkummst vun de Oorspraak verklaren laat, warrt een gemeensamen Oorsprung vun düsse Spraken annamen. Wenn alle Kennteken „kompatibel“ sünd, seggt een daar ook een „perfekten“ Stammboom to.
In de Praxis sünd so’ne „perfekten“ Bööm man raar, üm dat Spraken mit eenanner in Kontakt staat und Kennteken, so as de Bülgentheorie dat verklaart, ook horizontaal överdregen köönt. De Qualität vun de Rekonstruktschoon hangt daarvun af, wo good de Datenlaag – je meer un ümfangrieker Materiaal, je beter de Rekonstruktschoon – is un wat för Kennteken definieert warrt. Nich all Kennteken sünd good för de Rekonstruktschoon to bruken. Leenwöör to’n Bispeeel verfälscht de Resultaten. Daarüm warrt meist minner de Lexik man eer Luudwannels un Gemeensamkeiden in de Morphologie ünnersöcht.
Kritik an de Rekonstruktschoon
[ännern | Bornkood ännern]Dat givt kene objektive Kriterien, üm verschedene Rekonstruktchonen to beweerden. De komparative Methood warrt faken as „intuitiv“ beschreven. So köönt persöönliche Ansichten vun Forschers to falsche Resultaten föhren. De Bülgentheorie het disse Probleem noch verstarkt un de Idee vun een eenheidliche Oospraak in Fraag stellt.
Oorspraken blievt grundsätzlik nich direkt beleggt. Vundaag givt dat twee Richten: de realistsche un de abstraktschonistische Richt. Sülvst bekannte un good rekonstrueerte Oorspraken so as d| oorindoeuropääsche Spraak sünd nich in allen Details unümstreden.
Literatuur
[ännern | Bornkood ännern]- Winfred P. Lehmann: Theoretical Bases of Indo-European Linguistics. London/New York: Routledge, 1993.
- August Schleicher: Compendium der vergleichenden Grammatik der indogermanischen Sprachen. Weimar, 1861–1862.
- Frederik Kortlandt: General Linguistics and Indo-European Reconstruction. 1993.
- Karl Brugmann, Berthold Delbrück: Kurze vergleichende Grammatik der indogermanischen Sprachen. Strassburg, 1904.
- Ferdinand de Saussure: Cours de linguistique générale. Paris, 1969.
- Ernst Pulgram: Proto-Indo-European Reality and Reconstruction. In: Language 35, 1959, S. 421–426.
- Julius Pokorny: Allgemeine und Vergleichende Sprachwissenschaft – Indogermanistik. Bern, 1953, S. 79–80.
Footnoten
[ännern | Bornkood ännern]- ↑ Lyle Campbell: Glossary of Historical Linguistics. Edinburgh University Press, 2007, ISBN 978-0-7486-3019-6, S. 158–159.
- ↑ Bruce M. Rowe, Diane P. Levine: A Concise Introduction to Linguistics. Routledge, 2015, ISBN 978-1-317-34928-0, S. 340–341.
- ↑ E. F. K. Koerner: Linguistic historiography: projects & prospects. Amsterdam: J. Benjamins, 1999, S. 109.
- ↑ Winfred P. Lehmann: Theoretical Bases of Indo-European Linguistics. London/New York: Routledge, 1993, S. 26.