Hoogelaandsters
| Hoogelaandsters | ||
|---|---|---|
|
Snackt in |
 Nedderlannen (Provinz Grönneng) | |
| Sprecher | 55.000 | |
| Klassifikatschoon |
| |
| Offitschell Status | ||
| Minnerheden/ Regionaalspraak in |
Nedderlannen (Provinz Grönneng) | |
| Spraakkoods | ||
| ISO 639-2 |
nds (för heel dat Plattdüütsk) | |
| ISO 639-3 |
gos (för dat Grönnegs | |
Dat Hoogelaandsters, ok Noordgrönnegs, is en nederlandsk-neddersassisk Dialekt, de up’t Hoogelaand, de noordelke Deel van de Pronvinz Grönneng praat wordt.
Dat hoogelanster Taalrebeed wordt in de Süden van de Stad Grönneng, in de Süüdwesten van dat Rietdaip, dat Lauwersmeer in de Noordwesten, de Waddensee in de Noorden, un de Eems in de Noordoosten un dat Dampsterdaip in de Süüdoosten begrenzt. De Steden Delfziel un t Daam, de an de noodelke Sied van dat Dampsterdaip liggen, hören to dat Oldambster.
Upstunds praat rund 55.000 Minsken de Hoogelaandster Dialekt. De Sprekertall nimt man steeds of un de Sprekergemeenskupp sett sik uut velen olen Lüüd tosamen.
Dat „beste“ Grönnegs
[ännern | Bornkood ännern]Dat Hoogelaandsters wordt allgemeen as „beste“ grönnengse Dialekt bekeken, um dat typsch grönnegsch Dialektkennteken hier besunners uutpräägt bünd. So bünd de Grönnegse Diphthongen ai un ou, so as in stain un kouk, hier besunners faken to hören. Bi ene Umfaag 1991 gull dat Hoogelaandster för de meesten Befraagten as de beste grönnegse Dialekt.
Taalegenskuppen
[ännern | Bornkood ännern]Typske Kennteken för dat Hoogelaandster bünd:
- Anners as in dat Veenkoloniaals, Noordvèlds, Stadjeders un Westerkertiers is dat /û/ in hûs en lang /uː/ in Stee van en /yː/, also hoes [huːs] in Stee van huus [hyːs],
- Dat /t/ wordt tüsken Vokalen meest [d], so as in bodder/budder ‘Botter’ un laoder ‘later’,
- Dat korte /i/ wordt vör /n/ lang, so as ien ‘in’, Kiender ‘Kinner’, bienden ‘binnen’,
- De oostgrönnegse ì-Luud is in dat Hoogelaandsters en è, so as in mènsk un wènsk in Stee van mìnsk un wìnsk.
Grammatik
[ännern | Bornkood ännern]So as ok in dat Westfreesk kennt dat Hogelaandsters kien Reflexivpronomen. So heet dat hee wast hom in Stee van he wasst sik.
Na Präpostischonen fallt de Artikels meist uut, so as in Kou ligt ien sloot.
Literatuur
[ännern | Bornkood ännern]- H. Feenstra: Duizend jaar Gronings taallandschap, Bedum, 1998.
- S. Reker: Gronings, Den Haag, 2002.
- N. van der Sijs: Taaltrots - Purisme in een Veertigtal Talen, Amsterdam/Antwerpen, 1999.