Zum Inhalt springen

Henry Fonda

Links toföögen
Vun Wikipedia
Henry Fonda (1942)

Henry Jaynes Fonda (* 16. Mai 1905 in Grand Island, Nebraska; † 12. August 1982 in Los Angeles, Kalifornien) weer en US-amerikaansch Schauspeler.[1] Tüschen 1935 un 1981 harr he 115 Film- un Feernsehupträen. He gellt as en vun de bedüüdendst US-amerikaansch Charakterdorsteller un wurr vun dat American Film Institute in de List vun de 25 gröttsten männlichen Filmlegenden ut all Tieden up Rang 6 wählt.

Fonda wurr meestens as uprechter, moralisch integrer US-Amerikaner besett, as in den Filmklassikern Früchte des Zorns un Die zwölf Geschworenen. En Afkehr vun disse Rull bill sien Upträe as Killer ahn Geweeten in Spiel mir das Lied vom Tod. 1981 kreeg he en Ehrenoscar, ein Johr later wurr Fonda för sien letzten Film Am goldenen See mit en Oscar as best Hööftdorsteller uttekent. He is de Vader vun Jane Fonda un Peter Fonda as ok de Grootvader vun Bridget Fonda.

Fröhe Johren

[ännern | Bornkood ännern]

Henry Fonda – Söhn vun William Brace Fonda un Elma Herberta (Jaynes) Fonda – hett tonächst en Loopbahn as Journalist plaant. Midden vun de 1920er Johren hett he sück en Amateurtheatertrupp anslooten, de vun Dorothy Brando (Moder vun Marlon Brando) leit wurr. An de Universität vun Minnesota is Fonda up James Stewart drapen, mit de he levenslang befrüend bleev. Stewart un Fonda hemm Theater in New York speelt un tosommen en in lütt Apartment wahnt. Midden vun de 1930er Johren kreegen de beid Schauspeler de eersten Angebote ut Hollywood. Van 1931 bit 1932 weer Fonda in eerst Ehe mit sien Schauspeelkollegin Margaret Sullavan verheiraadt.

Eerste Erfolge

[ännern | Bornkood ännern]
Fonda mit Bette Davis in den Leevstenfilm Jezebel – Die boshafte Lady (1938)

1935 dreih Henry Fonda sien eersten Film: Der Farmer will heiraten weer de Adaptschoon vun en Bühnenstück, mit den he all an’n Broadway spoodriek weer. Af 1936 weer Fonda mit Frances Seymour Brokaw verheiraadt – ut de Ehe gungen de beid Kinner Jane un Peter hervör, de later ebenfalls as Schauspeler spoodriek wurrn sünd. De gootutsehnd, hochtalenteert Fonda wurr in Hollywood gau to en populären Star un speel glieks ünner so renommeert Regisseuren as Fritz Lang un William Wyler. In Jesse James, Mann ohne Gesetz is he neben Tyrone Power in de Rolle vun den Frank James uptreeden. John Ford geev Fonda de Hööftrull in Der junge Mr. Lincoln (1939) un hett ok 1940 för sien Steinbeck-Verfilmung Früchte des Zorns haalt, in de Fonda de Rull vun den Tom Joad verkörper. Fonda wurr för de letztere för en Oscar nomineert, de Utteknung kreeg aber sien Früend James Stewart för sien Hööftrull in Die Nacht vor der Hochzeit.

Charakterdorsteller

[ännern | Bornkood ännern]

De Spood vun Früchte des Zorns hett Henry Fonda as en vun de groot Charakterdorsteller vun sien Generation maakt. Wiels de meesten Hollywood-Stars blots in Kinofilmen uptreeden deen, hett Fonda wiels sien gesamt Filmkarriere regelmaatig as Theaterschauspieler arbeit. In den 1940er Johren speel he ünner Regisseuren as Fritz Lang oder John Ford wichtige Rollen in Westernklassikern as Ritt zum Ox-Bow (1943), Faustrecht der Prärie (1946) oder Bis zum letzten Mann (1948). Fondas Image weer dat vun en uprechten, moralisch integren Amerikaner.

Henry Fonda bi de US Navy

Wiels den Tweeten Weltkrieg hett sück Fonda 1942 freewillig to en dreejohrigen Deenst in de United States Navy melld. Dor deen he ünner annern as Quartiermeester in’n Rang vun en Ünneroffizier up den Zerstörer USS Satterlee un later as Offizier in‘n militärischen Nahrichtendeenst in‘n Pazifik. För sien Deenst wurr he ünner annern mit de Bronze Star Medal uttekent.

1950 hett sück sien tweete Fru (Frances Seymour Brokaw) in de Psychiatrie in dat Öller vun 42 de Hals upsneeden, nahdem he hör dree Maand tovör de Scheeden ankünnigt harr, um Susan Blanchard (* 1928) to heiraaten. Johren later hett de behannelnd Psychiaterin Margaret Gibson Fonda as „kollen, sülvstsüchtigen un kompletten Narzissten“ beschreven.[2]

Fonda (rechts) mit Lauren Bacall un Humphrey Bogart in dat Feernseh­speel Petrified Forest (1955)

Sien nächst Besetten in en Film geev dat eerst fief Johr later: 1955 speel he inKeine Zeit für Heldentum, en Verfilmen vun dat Theaterstück Mister Roberts, en Marineoffizier, nahdem he in disse Rull johrenlang up de Bühne uptreeden weer. Fonda speel 1956 in Alfred Hitchcock sien Der falsche Mann. 1957 dreih he ünner de Regie vun Sidney Lumet dat Gerichtsdrama Die zwölf Geschworenen nah dat Theaterstück vun Reginald Rose, för dat he ok as Produzent verantwortlich weer. För sien Dorstellen vun en skeptischen Geschworenen, de all annern vun den Tiefel an de Schuld vun en jungen Anklaagten övertüügt un den so vör sien Veroordeelen to’n Dood bewohrt, kreeg Fonda den BAFTA in de Kategorie Best utlänndsch Dorsteller un en Golden-Globe-Nomineeren.

In Angriffsziel Moskau (1964), en Filmdrama över den Kollen Krieg, speel he de Rull vun den amerikaanschen Präsidenten. 1965 hett he de Hööftrull in den Kriegsfilm Die letzte Schlacht övernommen. 1968 hett hüm Speelbaas Sergio Leone radikal entgegen sien bitherig Image för den Kultwestern Spiel mir das Lied vom Tod besett, in den Fonda de Rull vun den ieskollen Updragskiller Frank övernehm, de nich bang weer, ganz Familien uttolöschen.

Van 1959 bit 1961 speel Fonda in insgesamt 76 Folgen de Hööftrull vun den Marshals vun Silver City in de Feernsehreeg Der zweite Mann, vun de af den 6. Juni 1964 24 Folgen in dat westdüütsch Feernsehn utstrahlt wurrn. Buterdem is he Anfang vun de 1960er Johren as Moderator vun de Feernsehsennen The Big Picture uptreeden, de vun de United States Army to Propagandazwecken produzeert wurr.

Laat Johren

[ännern | Bornkood ännern]
Henry Fonda in sien Huus (1964)

In den 1970er Johren weer de öller wurrn Schauspeler in sien Rullenutwahl weniger wählerisch un is ok in völ besünners kommerziell orienteert Filmen uptreeden. To sien bekannter Hollywood-Filmen vun de 1970er Johren tellen Schlacht um Midway (1976) oder Meteor (1979). 1973 geev hüm Sergio Leone, de de Produzent weer, in de Westernkummedie Mein Name ist Nobody de Rull vun en legendären Westernhelden, de sück mit en jungen Bewunnerer (Terence Hill) anfrüend. 1981 hett hüm Robert Redford en Ehrenoscar för sien Levenswark övergeven. 1982 kreeg Fonda blots wenig Maand nah sien Dood en wiederen för sien Dorbeeden in dat Generatschonendrama Am goldenen See, den he aber nich mehr sülvst in Empfang nehmen kunn. Neben Katharine Hepburn un dat eerste un eenzige Mal neben sien Dochter Jane wies he in den Film de Charakterstudie vun en Ollen Mann, de sien anfangend Senilität un de Angst vör den Dood mit grimmigem Humor överspeelt.

In sien letzt Levensjohren hett Fonda sück betont abfällig över de Politik vun sien fröheren Schauspeelkollegen Ronald Reagan ütert, de 1980 as Präsident in dat Witt Huus wählt wurrn weer.

Henry Fonda, de fiefmal verheiraadt weer, is an’n 12. August 1982 in dat Biween vun sien Fru Shirlee, sien Dochter Jane un sien Söhn Peter in sien Wahnen in Los Angeles an en Hartlieden storven. As wiedere, aber nich doodsoorsachlich Erkrankung, is Prostatakrebs up de Starvensoorkunn vermarkt.

Schauspelerische Leistung

[ännern | Bornkood ännern]

Henry Fonda gellt as en vun de bedüüdendst Schauspeler vun de Filmgeschichte. He wurr in de Loop vun de Johrteihnten to en amerikaansch Ikone, de vun sien Landlüüd in bispeelslos Oord un Wies verehrt wurr. Dör sien indringlich Dorstellen vun moralisch unfehlbor Mannlüüd, de stets verantwortungsvoll hanneln dee, verkörper he de amerikaansch Tugenden in hör reinste Form. Mehrmals hett he amerikaansch Präsidenten dorstellt. Fonda hett aber inrüümt, dat dat nich mögelk weer, in de Realität en ebenso ehrenhaftes Leven as sien Lienwandcharaktere to führen.

Bi Kritik un Publikum hett sück Henry Fonda en eenzigoordige Reputatschoon erwurben. De schlanke, aristokratisch wirkende, ok in dat Öller attraktive Schauspeler mit de upfällig blau Oogen, weer för sien naturalistische Dorstellungswies bekannt. He speel betont schnörkellos un torüchnommen un hett dör sien butergewöhnliche Intensität vun sien Rullengestaltungen övertüügt. Fonda hull wenig vun de psychologiseerend Schauspeelmethod vun dat Method Acting, de de Schauspeellehrer Lee Strasberg propageeren dee un as deren herutragendst Vertreder Marlon Brando gellt. Strasberg hengegen hett Fonda as „den besten Method Actor von uns allen“ betekent.

Synchronisatschoon

[ännern | Bornkood ännern]

Fonda wurr hööftsächlich vun den düütschen Schauspeler Wilhelm Borchert synchroniseert. Buterdem hemm hüm noch Siegmar Schneider, Jürgen Thormann, Friedrich Schoenfelder, Helmo Kindermann un Ernst Fritz Fürbringer hör Stimmen lehnt.

Filmografie

[ännern | Bornkood ännern]

Utteknungen (Utwahl)

[ännern | Bornkood ännern]
Fondas Hand- un Schohafdrücke vör Grauman’s Chinese Theatre
  • Michael Kerbel: Henry Fonda. Seine Filme – sein Leben. (Originaltitel: Henry Fonda). (= Heyne-Filmbibliothek. Band 56). Düütsch Översetten un Ergänzungen vun Bernd Eckhardt. Heyne, München 1982, ISBN 3-453-86056-X, S. 262.
  • Tony Thomas: The Complete Films of Henry Fonda. Citadel Press, Secaucus (N.J.) 1983, ISBN 0-8065-1189-3. (Paperback 1990)
  • Henry Fonda, Howard Teichmann: Fonda: My Life. London 1984, ISBN 0-491-02866-0.
  • Peter Collier: The Fondas. A Hollywood Dynasty. Putnam Pub Group, 1991, ISBN 0-399-13592-8.
  • Andreas Kern: Die Fondas. Campus, 2001, ISBN 3-593-36531-6.
  • Devin McKinney: The Man Who Saw a Ghost. The Life and Work of Henry Fonda. St. Martin’s Press, New York 2012, ISBN 978-1-250-00841-1.

Dokumentatschoon

[ännern | Bornkood ännern]
  • Fonda – Anatomie eines Hollywood-Clans. Regie: Charles-Antoine de Rouvre. Arte, Frankriek 2023, 53 Minüüt.
Henry Fonda. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons.

Enkeld Nahwiesen

[ännern | Bornkood ännern]
  1. ↑ Peter B. Flint: Henry Fonda Dies on Coast at 77; Played 100 Stage and Screen Roles. In: The New York Times, 13. August 1982.
  2. ↑ Patricia Bosworth: Jane Fonda, The Private Life of a Public Woman. Houghton Mifflin Harcourt, 2011, S. 67.
Vun „https://nds.wikipedia.org/w/index.php?title=Henry_Fonda&oldid=1046655“