Gil Evans

Gil Evans (1978)

Gil Evans (* 13. Mai 1912 as Ian Ernest Gilmore Green in Toronto, Ontario; † 20. März 1988 in Cuernavaca, Mexiko) weer en kanaadsch Jazzmusiker (Arrangeur, Komponist, Bandleader un Pianist); in den 1940er bit 1970er Johren weer he en bedüüdend Neemaker vun de konzertanten Big-Band-Musik in den Stilrichten Cool Jazz, Modaler Jazz, Free Jazz un Jazzrock. Evans hett de Orchestreerung as nee Qualität in den Jazz inführt; bispeelswies hett he mit wesselnd Kombinatschonen nich begäng oder wenig begäng insett Holt- un Blechblasinstrumente as Oboe, Waldhorn un Tuba dat Klangfarbenspektrum vun disse Musik utwiet. Bekannt wurr he in den 1940er Johren för sien Arrangements in dat Claude-Thornhill-Orchester. Sien Arbeit mit Miles Davis, de mit den Birth-of-the-Cool-Sessions 1949 anfung, reck ehr Hööchtpunkt mit orchestralen Produktschonen as Miles Ahead (1957) un Sketches of Spain (1960), de „den Miles Davis-Ton am vollkommensten in orchestralen Klang verwandelte[n] – in sound“. Nochmal Upmarksomkeit hemm hüm sien Bandprojekte af den 1970er Johren verschafft, as dat Monday Night Orchestra mit sien Sessions in‘n New Yorker Club Sweet Basil un tallriek Europatourneen.

Leven

He weer de Söhn vun Margaret Julia McConnachy, de irisch-schottische Wuddels harr un wurr boren as Ian Ernest Gilmore Green. Se weer fiegmal verheiraadt; hör veert Mann, en kanaadsch Dokter, weer de Vader vun Gil, de aber dood bleev, bevör Gil boren wurrn weer. De övernehm den Familiennaam Evans vun sien Steefvader John A. Evans, en Bargmann. Wiels sien Kindheit truck de Familie mehrmals um, tonächst nah Spokane in den Bundsstaat Washington, denn nah Saskatchewan, Idaho, Montana, Oregon un sluutend nah Kalifornien, wo se sück upletzt in Stockton daal leet, wo Gil High School un College besöcht hett. Dor hörr he to’n eersten Mal Jazzmusik in‘t Radio.

Gil Evans weer en hooch talenteert Autodidakt; he hett de Möglichkeit annommen, bi en Schoolfrüend Klaveer to spelen un de Schallplattensammlung vun de Familie to hören. Dorbi hett he sien Faible för den Jazz opdeckt, insbesünnere för de Musik vun Louis Armstrong. Wiedere Inflooten keemen vun dat Casa Loma Orchestra, den Bands vun Claude Hopkins un Don Redman as ok den fröh Schallplatten vun Duke Ellington. Mit Schoolfrüenden hett he 1929 en eerste eegen Band grünnd, de aktuelle Danzmusik un Nummern as China Boy oder Limehouse Blues speel. Gil sien eerst Arrangement foot up den dormals populären Hit Ida, Sweet as Apple Cider in de Version vun Red Nichols and His Five Pennies.

Stockton, University of the Pacific, Burns Tower

Nah sien High-School-Afsluss gung Evans in‘n September 1931 an da College of the Pacific, um in dat folgend Johr an dat Modesto Junior College to wessen, dat nee Mögelkeiten för de eerst Bandgrünnen apen maken dee; so entstunn 1932 de Brigg-Evans-Band mit den Bassisten Ned Briggs.

Nah eerste Erfohrungen mit eegen Bands, de Liddmaatschap in dat Thornhill-Orchester un den Johren vun de Tweeten Weltkrieg, de Evans in Armeebands verbroch, hett he af Fröhlohr 1946 in New York leevt un arbeit, wo he 1950 Lillian Grace heiraadt hett. In de fröh 1950er Johren leev Evans mit sien Fru Lillian in de 345 West 45th Street in Midtown Manhattan, wo völ Musiker to Huss weern. Anfang vun de 1960er Johr fung Evans en körperzentreert Therapie bi den Reichianischen Therapeuten Carl Tropp an (de nah den Dood vun Tropp unafslooten to Enn’n gung). 1961 hett sück dat Paar trennt; dorup truck Evans in en Apartment in de Upper West Side in de 86th Street, dicht bi den Central Park. Över den Bud-Powell-Fruend Francis Paudras hett he in’n Oktober 1962 de junge Afroamerikanerin Anita Powell kennenlehrt, de h in dat Fröhjohr 1963 heiraadt hett un mit de he de gemeensam Söhns Noah (* 1964) un Miles (* 1965) harr.

As en vun de eersten Mieter truck Evans mit sien Familie 1970 in di Westbeth Artists Community, en för inkommansswaak Künstler to Lofts umbaut Fabrikanlaag vun Bell Laboratories an‘n Hudson River in dat West Village. Wiels de letzt Reisen weer Evans 1987 krank; sien Dokter harr ahn Spood versöcht, hüm de Paris-Reis uttoreden. Nah sien Rückkehr in die USA is Evans weer mit Band in dat Sweet Basil uptreeden; Evans seech aber temelk mööd ut. Sluutend wurrn för den Januar 1988 de wiederen Upträen afseggt. As he sück endlich in’n Januar ünnersöken leet, wurr Prostatakrebs faststellt un in dat New York University Hospital en Routine-Operatschoon dörführt. Nah disse Behandlung föhl Evans sück aber bannig schlecht; de Familie hett denn entscheeden, dat he to‘t Verhalen New York verlaaten sull. Maxine un Dexter Gordon harrn en Ferienhuus in dat mexikaansch Cuernavaca mit en Extra-Bungalow, wohin Evans mit sien Söhn Noah Enn’n Februar flaagen is. He hett ok en Synthesizer un en Reihe vun Arrangements mitbrocht, womit he arbeiten wull; in’n Mai weer en wiedere Europa-Tournee vörsehn. Doch Gil Evans Kreeg noch en Buukfellentzündung un is an’n 20. März in Anwesenheit vun sien beid Söhns Noah un Miles storven.

Wirken

Anfang vun sien Karriere

Mit 21 Jahren harr Gil Evans 1933 en negenköppig Band in Stockton, för de he nah dat Vörbild vun dat Casa Loma Orchestra di Arrangements schreev un de sluutend – för Danzbands wenig begäng – Instrumente as Oboe, Flöte un Englischhorn umfaaten dee.

De Trompeter Jimmy Maxwell erinnert sück: Zitat Gil hatte eine Vorliebe für ein zehnköpfiges Ensemble so zu schreiben, dass es klang, als wäre es eine zwölf- oder dreizehn-köpfige Band. So sollte die Posaune die vierte Saxophon-Stimme spielen oder einer der Saxophonisten kam in der Brass Section hinzu, so dass wir alle Arten von Klangfarben mit dem Gebrauch von Dämpfern erzeugen konnten. […]

In‘n Winter 1933 entstunnen eerste Mitsnitte för en lokale Radiostatschoon; 1934/35 verschaff en tonehmend Popularität hör Uptrittsmögelkeiten in de San Francisco Bay Area; in‘n Sömmer 1934 harrn se en Engagement in en Resort an den Lake Tahoe. In sien Arrangements betruck he nu ok Inflooten vun impressionistisch Musik vun Ravel un Debussy as ok den SpanierManuel de Falla in.

1936/37 speel he mit sien Band Gil Evans and His Youngsters in Balboa Beach, wo se in‘n Rendevouz Ballroom uptreeden dee un hör Konzerte in‘n Radio överdragen wurrn; liekers weer de Band finanziell in en prekären Situatschon. Evans hett in’n Sömmer 1937 en Bandsängerin upnommen, Elizabeth Tilton, de jüngere Süster vun Martha Tilton; ok Vido Musso keem in de Band. As en Blizzard de Anreis vun dat Duke Ellington Orchestra nah Seattle unmögelk maaken dee, is dat Evans-Orchester insprungen; hör Upträe in’n Trianon förder hör Popularität an de Westküst. Liekers geev dat Konflikte in de Band, wiel Evans mehr Probentiet för sien Arrangements infordern dee. De Bandleitung hett he sluutend mangels koopmännisch Ambitschonen in‘n April 1938 den Bandsänger Skinnay Ennis överlaaten, wiels he wieder musikalischer Leiter bleev. De Band is denn in Bob Hope sien The Pepsodent Show uptreeden (Mitsnitte vun de Show gifft dat nich). In’n Harvst 1938 harr he Gelegenheit för eerste Schallplatten-Upnahmen; för Victor Records nehm he de Johnny-Mercer-Songs Garden of the Moon un The Girlfriend of the Whirling Dervish up. To disse Tiet keem de Pianist Claude Thornhill as wiederer Arrangeur in de Band; as Thornhill in‘n Harvst 1939 de Grupp verlaaten dee, um en eegen Formatschoon to grünnen, is hüm Evans folgt, hett aber noch wieder för Ennis arbeit. In’n Februar 1940 harr de nee Thornhill-Band hör eerst Upträen.

Claude Thornill, ca. 1947.
Foto vun William P. Gottlieb.

Arrangeur bi Claude Thornhill (1941–1948)

Nah anfangs loos Tosommenarbeit 1940 hett Thornhill Gil Evans fast instellt; as he en spoodriek Engagement in dat Glen Island Casino an de Ostküste harr; so hett Evans in de Johren 1941/42 un nah den Tweeten Weltkrieg weer van 1946 bit 1948 as Arrangeur vun aktueller Danz- un Ünnerhollensstücke för dat Orchester arbeit, to de Buster’s Last Stand, There’s a Small Hotel un I Don’t Know Why hörrn deen. Evans hett de vun Thornhill um Waldhorn un Tuba utwiet Instrumentierung to nee, vuller un warmer Klangfarven bruukt. Dor finnen sück ok all experimentelle Ansätze to sien lateren chromatisch braken Harmonien (to’n Bispeel Intro „La Paloma“ up Adios) oder Anlehnungen an de klassische Musik as Arab Dance (1942), da he vun Tschaikowski sien Nussknacker nehm.

Evans vertellt doröver: „Auf den ersten Blick war der Klang der Band fast wie die Zurückführung der Musik zur Inaktivität, zum Schweigen. Alles bewegte sich in Minimal-Geschwindigkeit, um Sound zu schaffen … Der Klang hing wie eine Wolke.“

Mit den Inträe vun de Vereenigte Staten in den Tweeten Weltkrieg gung de Phase bi Thornhill to Enn’n, as de meesten vun sien Musiker to’n Militärdienst intrucken wurrn. Evans wurr Pianist vun de HQ-Band vun de Southern California Sector Headquarters un speel jeder Week in dree Radioshows, um denn in dat Fröhjohr 1943 de Armeeband in dat Camp Santa Anita to organiseeren, to de ok de jung Pianist Jimmy Rowles hörr. In dat Camp Lee hett Evans eenige Battles of bands tüschen afro-amerikaansch Musikern ut de ehmalgen Bands vun Cab Calloway un Coleman Hawkins as ok den witt Musikern vun dat Camp Santa Anita up den Weg brocht. Wiedere Statschonen weern Camps in Miami, Atlanta un Fort Gordon in Georgia, wo he up Lester Young drapen is. Young sien entwürdigende Behanneln dör dat Militär hett en deepen Indruck bi Evans achterlaaten, de för den Saxophonisten Whiskey, Marihuana un Barbiturate insmuggeln dee. Enn’n Dezember 1945 wurr Evans ut de Armee entlaaten. He is denn nah New York trucken.

De Nahkriegstiet (1946–1948)

Af 1946 hett Gil Evans wieder mit Thornhill arbeit, de sien Orchester reorganiseeren wull. Dorbi sünd Thornhill un Evans up en Krisenszenario (Wertschapsrezession) drapen: Binnerhalv vun en kört Tiet mussen völ naamhaft un düer witt Big Bands ut de Swing-Ära upgeven, so de Orchester vun Benny Goodman, Woody Herman, Harry James, Les Brown, Jack Teagarden un Tommy Dorsey. De swaart Bands kunnen sück beter hollen, wiel de hör Musiker blots pro Upträe betallen deen.

Evans pleeg in sien eenfach Eenzimmer-Souterrain-Apartment in de 14 West 55th Street, dat he in’n Sömmer 1946 betrucken harr, en Stil vun de apen Döör. Dat weer en Diskussions-Drapenspunkt för Musiker ut de Thornhill-Band un Musikern vun de Bebop-Szene, dorünner: George Russell, Johnny Carisi, Louis Mucci, Jake Koven, Lee Konitz, Miles Davis, Charlie Parker, Gerry Mulligan, Jay Jay Johnson, Bill Barber, Al Haig, Max Roach, Kenny Clarke, John Lewis un annern; Evans, goot teihn Johr öller as de meesten vun de, weer in gewisser Wies musikalischer Mentor vun disse Szene, sien dormalige Wahnen en Aart „Kreativ-Köken“ för de sück dor drapen Musiker. Mangels passend Rüümlichkeiten wurr af un to in’t Free proovt.

Evans hett de Anregungen ut de 52nd Street in Arrangements för Thornhill mit Charlie Parkers Anthropology, Yardbird Suite oder Charles Thompsons Robbin’s Nest upgreepen un hett den füürigen Bebop mit dat torüchhollend Klangbild vun dat Thornhill-Orchester verschmüllt, wat woll kommerziell nich spoodriek weer, aber bi Musiker-Kollegen Beachtung funn, insbesünnere bi Miles Davis:

Zitat Davis äußerte früh und häufig seine Bewunderung für die Arbeit von Evans – die Musik Thornhills war die Verbindung. 1947 und besonders im Jahr 1948 wuchs die Freundschaft und Arbeitsbeziehung dieses seltsamen Paars, der eine 36, der andere 22 Jahre, der eine weiß, der andere schwarz; beide waren daran interessiert, verschiedene Stile und Einflüsse zu verschmelzen, um die Breite ihrer Ausdrucksweise zu erweitern. Die musikalischen Verbindungen und die persönliche Freundschaft zwischen den beiden bestanden dann vierzig Jahre, bis zu Evans’ Tod im Jahr 1988.

1948 geev Evans de Arrangeursarbeit för Thornhill up, as hüm de sien Klangvorstellungen to düster (‚somber‘) wurrn; sien Nahfolger wurr George Russell.

Birth of the Cool (1948–1950)

Miles Davis, Midden vun de 1950er Johren

Mit Lewis, Mulligan, John Carisi un George Russell hett Evans af Fröhjahr 1948 denn an nee Klangvörstellungen arbeit, wobi ok Miles Davis inbetrucken wurr. Mit dat Enn’n vun de Thornhill-Band harrn de sien ehmalg Musiker as Konitz, Mulligan, Joe Shulman, Sandy Siegelstein un Bill Barber Gelegenheit, in en Probenband hör musikalischen Ideen umtosetten, in de sück bald Miles Davis as Leiter herutbillen dee, wiel he för de Uptrittsmögelkeiten vun dat Nonett sörgen dee.

In‘n September 1948 gelung dat Davis, mit dat Nonett för eenige Upträen in den Jazzclub Royal Roost to spelen, de deelwies ok in’t Radio övertragen wurrn; Symphony Sid hett den Upträe as „Impressions in Modern Music“ ankünnigt. Capitol sien nee musikalischer Direkter Pete Rugolo, de nee in New York weer, weer neeschierig up nee Entwicklungen in‘n Modern Jazz un wull de up sien Label präsenteeren; he hett meest jedes Konzert vun dat Davis-Nonett besöcht. As de Band mangels wiederer Upträen de Probentätigkeit instellen dee, kunn he de Capitol-Leitung övertüügen, Davis för twalf Plattensieden ünner Verdrag to nehmen.

De Hälft vun dat Arrangement keem vun Mulligan, de Rest vun John Lewis, John Carisi un Evans (sien ünner dat Pseudonym Cleo Henry mit Davis verfaat Kompositschon „Boplicity“ as ok Johnny Mercer sien „Moon Dreams“). Buterhalv vun Musikerkreisen funnen de Upnahmen eerst lazter as LP Birth of the Cool (1957) gebührend Beachtung.

Evans as freeschaffend Musiker (1950–1956)

Charlie Parker mit Tommy Potter, Miles Davis, Max Roach um 1947, Foto Gottlieb.

Evans hett nu as free Arrangeur för Radio- un Fernseh-Shows, as ok för bekannte Gesangsstars as Tony Bennett, Peggy Lee, Pearl Bailey un annern arbeit, he hett ok för de körtlevend Band vun den ehmalgen Thornhill-Singers Gene Williams arrangeert. 1950/51 weer he Pianist in en Striplokal; af 1952 speel he en Tiet lang as Pianist mit Mulligan in den Club Basin Street East un hett för Billy Butterfield (Singin’ the Blues) arrangeert. 1953 wull Charlie Parker en Upnahm in de Aart vun Paul Hindemith sien Kleiner Kammermusik inspelen – mit mehreren Holtbläsern, en Gesangsgrupp un en Rhythmusgrupp. Sien Produzent Norman Granz hett Evans utwählt, de ünner Tietdruck mehrere Titel arrangeeren dee, de mit en Studioensemble mit den Vokalisten Dave Lambert un Annie Ross as ok Charles Mingus un Max Roach inspeelt wurrn sull. De Session verleep aber desaströs un wurr vun Norman Granz vör de Tiet afbraken, wiel de Musiker mit Evans sien „subtilen“ Arrangements överfordert weern un kien Tiet vör vörherige Proben ansett weer; blots dree Titel wurrn inspeelt („In the Still of the Night“, „Old Folks“ un „If I Love Again“). Evans gelung dat in disse Tiet nich, sück as Studio-Arrangeur dörtosetten. Anfang 1956 hett hüm George Avakian, Produzent bi Columbia Records haalt, um eenige Stücke för dat Debütalbum vun Johnny Mathis to arrangeeren. In dat sülvig Johr hett he för Teddy Charles den Standard You Go to My Head arrangeert, schreev un orchestreer he twee Titel för Hal McKusicks RCA Jazz Workshop un hett mit de Singersche Helen Merrill dat Album Dream of You upnommen, mit Jazzcombo, Bläsersektschoon un Striekern. Dat weer dat eerst Album, dat Evans vullstännig arrangeert harr.

De Tosammenarbeit mit Miles Davis

1955 harr Evans all för Miles Davis sien Quintett Monk sien „’Round Midnight“ arrangeert, weer aber up dat Plattencover nich nöömt wurrn. Af 1957 keem dat ok offiziell to en nee deeper Tosommenarbeit, nahdem hüm George Avakian anspraaken harr, för Columbia en orchestrales Album uptonehmen. In groot Besetten wurr dat Album Miles Ahead inspeelt; ünner de Bandbeteeken „Miles Davis + 19“ hemm Davis Flögelhorn as Solist, umgeven vun fief Trompeten, veer Basuuns, twee Waldhörnern, Tuba, veer Flöten/Klarinetten, Kontrabass, Slagtüüch speelt – un Evans as Komponist, Arrangeur un Dirigent. „Das erste Mal seit Duke Ellington sind wir mit einer Art des Big-Band-Arrangierens konfrontiert, die logisch ist und Gebrauch macht von den unzähligen Möglichkeiten einer solchen Gruppe“, begeister sück André Hodeir 1957 över de Musik up Miles Ahead. „Das Album beschritt in verschiedener Hinsicht neue Wege, obgleich die musikalischen und klanglichen Neuerungen nun Gemeinplätze sind“. In loos stilistisch Anknütten an de 1957 herutkommen Platten Birth Of The Cool, Round About Midnight un Miles Ahead entstunnen denn bi Kritik un Publikum spoodriek Alben, de Evans un Davis ehr Naam wiethen bekannt maken deen: Porgy and Bess (1958) un Sketches of Spain (1960), inspireert vun olt Volkswiesen bit to dat „Concierto de Aranjuez“ vun Rodrigo. Wat tovör all Komponisten ut de Tiet as Strawinski oder Gershwin versöcht harrn, hemm de Warken vun Evans ut disse Periood tatsächlich vörleggt – en vun Komponisten as Manuel de Falla, Rodrigo, Delibes, Debussy un Ravel inspireerte Fusion vun Klassik un modernen Jazz, „eine Neuheit in dieser Zeit, Jahrzehnte bevor die Plattenindustrie sich mit Weltmusik einklinkte“.

In‘n Mai 1961 is he mit sien Orchester un Miles Davis in de Carnegie Hall uptreeden, mitsneen för dat Columbia-Album Miles at Carnegie Hall. Af Juli 1962 folgten de sück vun Sieden Davis wat hentrecken Upnahmen to Quiet Nights (1963): Dat weern Verabeitungen vun Evans un Davis vun spaansch Impressionen un de brasiliaansch Bossa Nova, de af 1963 de USA insbesünnere nah den Hit-Erfolgen vun Stan Getz erobern dee. Dat Album gellt as „Steefkind“ vun de Evans-Davis-Produktschonen un is dat letzte gemeensame Album. – Sluutend, wiels Davis sück 1963 all up en nee Quintett konzentreeren dee, entstunn in’n Oktober as gemeensame Updragsarbeit noch en Bühnenmusik för Peter Barnes’ The Time of the Barracudas; dat Stück keem aber nie up den Broadway herut.

Anfang 1968 hett he weer mit Davis arbeit („Teo’s Bag“, mit George Benson); en wiedere Arbeit weer Falling Water, „ein improvisiertes Werk mit elektrischer Instrumentierung und einem fließenden, Rock-inspiriertem Rhythmus.“ In‘n April 1968 sünd Evans un Davis eerstmals siet hör Carnegie-Hall-Konzert 1961 weer gemeensam uptreeden; se hemm up dat Berkeley Jazz Festival dre nee Evans-Arrangements speelt, en indischen Raga, Aretha Franklin hör Hit You Make Me Feel Like a Natural Woman un Wayne Shorter sien Antigua. Mit Filles de Kilimanjaro (1968) gung tonächst de Tosommenarbeit vun Gil Evans un Miles Davis ro Enn‘n; sien Arrangements un Kompositschonsandeelen för dit Davis-Album blieven aber ungenannt. Toletzt stüer Evans 1982 Arrangements för twee Titel (It Get’s Better un Stars on Cicely) vun dat Davis-Album Star People bi.

Dat Gil Evans Orchestra

Elvin Jones (1979)

Af 1957 hett Gil Evans, nah twintig Johrene erstmals weer mit eegen Band för Prestige dat Album Gil Evans and Ten produzeert, ünner den Musikern ok Lee Konitz un de jung Steve Lacy. Dat gellt as dat ‚Präludium‘ vun en Entwicklung, de in den folgend Johren mit den Alben Out of the Cool un The Individualism of Gil Evans to Vullennen keem. Tonächst keemen aber noch twee wiedere AlbenNew Bottle, Old Wine – The Great Jazz Composers Interpreted by Gil Evans and His Orchestra (produzeert vun George Avakian för Pacific Jazz in‘n April–Mai 1958, ünner annern mit Cannonball Adderley), in den he chronologisch de Jazzgeschichte vun W. C. Handy, Jelly Roll Morton, Fats Waller bit Monk, Gillespie un Charlie Parker interpreteert. In‘n Februar 1959 folg Great Jazz Standards, ünner annern mit Elvin Jones, Budd Johnson un Johnny Coles, nahdem he mit de Band en twee Week düern Engagement in‘ Birdland harr. Dat Album enthull ok dat stark improvisatorisch anleggt Stück La Nevada, dat in de nächst Johren en zentraal Rull in Evans sien Bandrepertoire spelen sull.

Dorneben hett he Enn’n vun de 1950er Jahre en Jazzalbum vun Don Elliott, nochmals för Billy Butterfield (Singin’ the Blues, 1956), för Benny Goodman un vör de hüüd vergeeten Vokalistinnen Lucy Reed un Marcy Lutes arrangeert. In‘n April 1959 entstunn en Feernseh-Feature (The Sound of Miles Davis), in den dat Evans-Orchester un de Miles-Davis-Band So What spelen deen.

Nah den Verkoopsspood vun Sketches of Spain Anfang vun de 1960er Johren hett sück de Geschäftsführung vun Columbia intensiv um en Exklusivkuntrakt mit Evans bemöht, den de aber nich afslooten hett. In‘n Harvst 1960 harr he en söss Week düern Engagement mit sien Band in de Jazz Gallery; dornah nehm he in’n Dezember dat programmatische Album Out of the Cool (mit „La Nevada“) för dat vun Creed Taylor nee grünnd Label Impulse! Records up. Zitat Der musikalische Durchbruch offenbart sich, wenn man die erste Version von La Nevada (die zwei Jahre zuvor entstand) im Vergleich mit der neuen Version hört. In der früheren Aufnahme sind die Musiker in die riffförmigen Hintergrundlinien gedrängt, auch wenn Evans’ Phasierungen originell sind, hat es die Anmutung eines Standard-Hardbop-Spiels. Die spätere Aufnahme zeigt eine wesentliche Umgestaltung; da ist eine neue fließende Qualität, übertragen von der Rhythmusgruppe. Evans’ Piano beginnt mit einem stimmungsvollen, zwingenden Riff. Elvin Jones folgt am Shaker, den er mit einer unschlagbaren rhythmischen Konstanz in den nächsten 18 Minuten des Titels spielt. Ron Carter spielt eine Ostinato-Figur am Bass, ein starker Kontrast zu der mehr Bop-orientierten Haltung Tommy Potters in der vorherigen Version.

1961 hett Eavns sück vun sien Fru Lillian trennt, de 2000 nah lang Krankheit storven is. He harr de Rechte an sien Kompositschonen an den bitlang gemeensam mit sien Fru führten Musikverlag aftreeden; dorin enthollen weern ok de Arbeiten för de Miles-Davis-Alben, de de meest Tantiemen inspeelt hemm. Nah de Scheeden hett he den Verlag samt den dor herutbrocht Titeln sien Ex-Fru överlaaten.

1961 hett hüm de Vertrag mit Impulse! dwungen en wiederes Album uptonehmen, aber he steeg up sien Wies ut den Verdrag rut: Wiek he kien Material harr, um en nee LP uptonehmen, hett he stattdessen as formeller Leiter vun Into The Hot (Impulse!) ünner sien Naam Projekten vun de jüngeren Musiker Johnny Carisi un Cecil Taylor för je een Plattensiet en Plattform boden, versehn mit en Cover mit Evans sien Foto ähnlich de vun Out of the Cool. FRaagt nah den Grund för dit „Affallprodukt“ hett Evans meent, dat weer de eenzige Mögelkeit ween, de Musik vun de vun hüm bewundert Künstler to hören.

Eerst 1963/64 nehm Evans weer ünner eegen Naam up, för Verve Records dat todrapend betitelte The Individualism of Gil Evans (mit den Titel „Las Vegas Tango“, de för en Grammy nomineert wurr). Dat Album enthull ünner annern Kompositschonen vun Evans un Evans/Davis (as dat vun Miles Davis dormals nich herutbrocht The Time of the Barracudas) oder en Brecht-Weill-Song.

Wiedere Projekte (1964–1969)

Kenny Burrell

Bi de Verleehn vun de Grammy Awards 1964 hett Evans mit den ebenfalls nomineerten un en gemeensam Projekt nich afneegten Louis Armstrong en Album-Idee mit Swoorpunkt ut de sien kreativen fröhen Johren bespraaken; dor wurr aber nix vun, weil de Manager vun Armstrong dorgegen weer. 1965 nehm Evans för Kenny Burrell, de bi Verve all up Evans sien The Individualism mitwarkt harr, de sien Album Guitar Forms up.

1966 folg en mögelkerwies wegen de beid populären Namen vun den Verve-Managern anreegt, gliekwohl hörbar Evans-präägt Latin-Album vun sien Orchester mit Astrud Gilberto (Look To The Rainbow). In‘n Mai 1968 harr Evans Gelegenheit, in en Konzertreeg vun dat Whitney Museum of American Art mit sien Band uptotreeden. Disse Konzerte wurr to en typisch Vörlaag vun sien künftig Arbeit as Bandleader. 1968 kreeg Evans en Guggenheim-Stipendium, dat he to wiedere Kompositschonen bruukt hett.

1969 entstunn sien eerst Album siet Individualism (1964), bei dat Evans eerstmals elektrische Instrumenteeren insetten dee, E-Piano un de E-Gitarre vun Joe Beck. Evans sien Versöök wurrn aber nich to’n Emblem vun de visionären Jazzrock-Fusion as In a Silent Way oder Bitches Brew. En vun Evans wünscht Projekt mit Jimi Hendrix – de vun den Pop-Rummel noog harr un den Evans en hervörrangend Gitarristen un Songschriever nöömt hett – weer 1970 över Davis sien Vermittlung mit den Manager all vörbespraaken, keem aber nich tostannen, wiel Hendrix unverwacht in London storven is.

De 1970er Johren

Hannibal Marvin Peterson

Af 1971 keem dat to en Upwärtsentwicklung: Gil Evans kunn en Working band tosommenstellen, to de ünner annern Howard Johnson, Sue Evans, Herb Bushler, Billy Harper un Hannibal Marvin Peterson hörrn deen. In‘n Sömmer hett dat Ensemble mit Ünnerstütten vun de Nederlands Jazz Foundation en eerst Europatournee ünnernommen. In‘n November keem Evans nah Düütschland, um sien Arrangements bi den Berliner Jazztagen mit de grootformatig Berlin Dream Band vörtostellen. Dooran sloot sück mit en lüttgere eegen Band, to de Lew Soloff, Steve Lacy un Howard Johnson hörrn dee, en een Week düern Tournee dör de Bundsrepubliek an.

Bi dat Album Where Flamingos Fly hett Evans eerstmals Synthesizer insett, de vun Don Preston un de sien Früend Phil Davis speelt wurrn; se hemm dorto bidragen, „dem Sound des Ensembles mehr Tiefe“ to geven. Nee weer ok de Gebruuk vun stimmlich Klangfarven (Flora Purim). 1972 keem dat (nah 1960) to’n eersten Club-Engagement in dat Kennedy-Center vun Washington, D.C., dat sien Rang as Founding Artist fördern dee. Nu kunn he hier de Band up 16 Liddmaaten vergrötern, dorünner Joe Henderson un Trevor Koehler. De Utwieten hett he aber nich dorvör bruukzt, um de Bläser wieder to differenzeeren, sonner um de Rhythmusgrupp um twee Gitarristen to verstärken.

In‘n Juni 1972 hett Evans sien eerst Reis nah Japan ünnernommen. He geev en Konzert in de Koseinenkin Hall in Tokyo, bi dat twee vun sien Musiker mitwarken deen; mit Masabumi Kikuchi un wiederen japaansch Musikern sünd se ansluutend in’n Studio gahn. 1972/73 keemen wiedere Musiker to sien Orchester dorto, as George Adams, Arthur Blythe oder David Sanborn, to hören up dat Livealbum Priestess. En wichtig Ünnerstütter vun sien Bandprojekte weer bit 1975 de Künstler Kenneth Noland, de Evans Geld leehnt, Instrumente un Equipment beschaff hett un hüm en Amateurtoningenieur för Probeupnahmen vermiddeln dee. Bi Konzerten in de New Yorker Trinity Church un de Philharmonic Hall entstunnen Upnahmen för dat Album Svengali (en Anagramm vun Gil Evans), dat för den Grammy nomineert wurr. Um dat Album to promoten (wat dat Atlantic-Label nich dee), gung Evans mit sien Orchester up en Körttournee dör de Vereenigten Staten, dat mit en Upträe bi dat Newport Jazz Festival West in Los Angeles to Enn’n gung. Nah Upträen 1973 in dat Village Vanguard un mit de NY Jazz Repertory Company hett he 1974 an sien Jimi-Hendrix-Projekt arbeit. He kreeg bi RCA Records en Verdrag för twee Alben; entstahn sünd dat Hendrix-Album (1974) un There Comes a Time (1975).

George Adams (1990)

1978 stell Gil Evans de Band för en Grootbritannien-Tour nee tosommen; dat Konzert in der Royal Festival Hall wurr mitsneen. En tweet Tour für hüm weer nah Westdüütschland (Little Wing), weer aber en finanzielles Desaster. Evans sien Fusion-Musik pass nich in de Vermarktungsschablonen vun de Musikindustrie.

Nahdem he 1979 kien wiedere Uptrittsmögelkeiten organiseeren kunn, hett Evans Anfang 1980 in en Duo mit den Saxophonisten Lee Konitz (Heroes) arbeit, nahdem he dör Vermittlung vun John Synder en Probenruum vermittelt kreegen harr. Nah en Italien-Tour mit Konitz folg en Orchester-Upträe in dat Public Theatre.

1982 stell he sien Band för en Gastspeel up dat Kool Jazz Festival nee tosammen; dornah harr he Konzerte in Europa. Evans hett eerstmals dat Angebot annommen, en Meesterklass in Arrangement an de City University of New York to ünnerrichten, wat he 1983 un 1987 nochmals maakt hett.

Live at Sweet Basil

Anfang 1983 fungen sien regelmatig Konzerte maandags in den New Yorker Jazzclub Sweet Basil an, arrangeert nah dat Vörbild vun de Thad Jones / Mel Lewis Big Band, dat ut dat Vanguard Jazz Orchestra hervörgahn weer. Dat weern meest spontane Tosommenkünfte vun Musikern ut sien Umfeld, de dat as Ehre ansehn deen, in dat Orchester vun Gil Evans to spelen. Joachim-Ernst Berendt scheev: Zitat: Evans, der große Arrangeur des laissez faire, sammelte in den achtziger Jahren allmontäglich […] eine Big Band mit den besten Jazzmusikern um sich und gab ihnen jede nur erdenkliche Freiheit zur Improvisation. Die musikalischen Ergebnisse dieses Monday Night Orchestra – freier und ‚offener‘ als alles, was der damals über 70 Jahre alte Gil Evans in seiner reichen Karriere geschaffen hat – gehören zum Besten, was je im Bereich des Jazz Rock an orchestraler Musik geschaffen wurde.

Vun de tallriek Konzerte entstunnen Mitsnitte vun ünnerscheedlich Qualität (Live at Sweet Basil, Bud and Bird, Farewell). 1987 fier he sien 75sten Gebortsdag mit ein Konzert in dat Londoner Hammersmith Odeon; Ehrengäste weern Airto Moreira, Steve Lacy un Van Morrison. Dornah folgten noch Upträen up dat Umbria Jazz in Perugia in‘n Juli 1987, ünner annern mit Sting; en Neebearbeitung vun dat Album Dream of You (1956) mit Helen Merrill (Collaboration), in‘n Harvst en Brasilien-Tour un en Paris-Upenholt, wo he mit de Band vun Laurent Cugny un dat Orchestre National de Jazz Upnahmen inspeelt hett. Ebenfalls in Paris ehm he an’n 30. November un an‘n 1. Dezember sien letzt Album Paris Blues in en Duo mit Steve Lacy up.

Utteknungen (Utwahl)

As best Komponist wunn Evans 1960 den Down Beat Readers Poll un den eersten Pries vun den Melody Maker as Komponist. Tosommen mit Miles Davis wurr he för Sketches of Spain in den Grammy Awards 1961 in de Kategorie Beste Jazz-Kompositschoon uttekent. 1962 wunn he den International Jazz Critics Award; 1964 weer den Downbeat Readers Poll. In dat sülvig Johr wurr sien Album Individualism för den Grammy nomineert. 1971 un 1978 wurr he as Founding Artist in Washington D.C. ehrt. 1981 kreeg he vun sien Heimatstadt Stockton den STAR Award vun den Stockton Arts Council. 1985 kreeg he den NEA Jazz Masters Fellowship. Een Johr later wurr he in de Big Band and Jazz Hall of Fame upnommen un ok in de American Jazz Hall of Fame is he vertekent. 1989 erfolg de Upnahm in de International Academy of Jazz Hall of Fame. 1997 wurr he postum in de Canadian Music Hall of Fame upnommen.

Würdigung

Gil Evans (1978)

Seine Mutter sagte ihm, er sei von einem Stern gefallen, fang Stephanie Stein Crease hör Biografie över Gil Evans an. Tatsächlich ist um [ihn] etwas ätherisches. Er überschritt zahlreiche Grenzen – musikalisch und persönlich – die zahlreiche seiner Zeitgenossen einschränkten. Sein Gefühl für Freiheit und Herausforderung ließen ihn zu einem schonungslos innovativen Arrangeur und Komponisten werden. Stein Crease geiht up de Gründe in, de hüm faken in den Schadden vun Miles Davis stahn leeten; die Jazzgeschichte fokussierte sich immer auf die Star-Musiker und Solisten. Gil arbeitete meist hinter dem Vorhang, unsichtbar für alle außer jenen, die vertraut mit dem Wesen dieser Arbeit sind. En wiederen Grund sücht Stein in Evans sülvst; he weer meest torüchhollend un harr kien Interesse an geschäftlichen Dingen un de eegen Promotschoon.
Ok wenn sien Leben nich so spektakulär verleep as dat vun Charlie Parker oder Charles Mingus, weer dat liekers voll von Pathos. Da waren die Tiefs: seine künstlerischen Pläne wurden links und rechts zusammengestrichen, von den Plattenfirmen wurde er gelinkt, und ignoriert von Kritikern und Promotern, die lieber Porgy and Bess hören wollten als seine aktuellen Entwicklungen. He hett johrenlang vun de Hand in den Mund leevt; kommerzielle Angebote, de hüm nich interessert hemm, hett he utslahn. Sien resoluten Entscheedungen hemm hüm aber ok unschätzbaren Höhen gebracht: ein harmonisches Familienleben, lang andauernde Freundschaften mit kreativen Menschen wie Davis und Lacy; ihn verehrende Musiker waren bereit, auch ohne Geld für ihn zu spielen, und die Möglichkeit, ein Werk von unvergleichlicher Kraft zu schaffen, dessen Frische noch gesteigert wurde, als er älter wurde.

Nah Ansicht vun Martin Kunzler hett Gil Evans die Orchestrierung gewissermaßen als neue Qualität in den Jazz eingeführt“; dabei hat er die strenge Gliederung nach Bigband-Sections (Holzbläser, Trompeten, Posaunen) gesprengt; wechselnde Kombinationen im Jazz unüblicher Instrumente haben „das Klangfarbenspektrum dieser Musik erweitert. Evans harr sück nich as Songwriter oder Melodienerfinder verstahn, sonnern in eerst Lien as Arrangeur un Opdecker vun nee Orchesterfarven: Charakteristisch für seine impressionistischen Arrangements sind Klangschichtungen und die Kombination extremer Tonlagen unter Hervorhebung der unteren Register. Typisch weer ferner en meist über weite Strecken gedehnter dynamischer Aufbau und die Vermischung tonikal und auch modal begründeter Noten in der Harmonik. Blots vergliekbor mit Duke Ellington oder Charles Mingus harr he för de Improvisatoren eine bei aller Kompliziertheit wie selbstverständlich fließende Klangwelt geschaffen.

Jelly Roll Morton, 1917

För Raymond Horricks betont Evans Individualität, de he vör allen in sien janusköppig Hollen to de Jazztraditschoon sieht: „‘He’s looking back at the same time as looking forward’. Immer weer bruukt he etwa Jelly Roll Morton sien King Porter Stomp, um hüm to analysieren un denn up eegen Wies nee to erschaffen. […] He hett Klänge dör de Kombinatschoon vun verscheeden Instrumente tosommengestellt, vun de sien Kollegen siet Johrteihnten meent hemm, dat würr nich funktioneeren. […] Zu sien direkten Inflooten fraagt, hett he seggt: ‘Everything I’ve ever heard. The good and the bad. With the bad being especially important because it teaches you what to avoid. But it isn’t just music. As a boy it was the sounds in the street, police sirens, all of that.’“

För Joachim-Ernst Berendt wurr dat Gil Evans Orchestra die großorchestrale Realisation von Miles Davis’ Trompetensound. Sien Ansicht nah is Evans kien „fleißiger“ Arrangeur as etwa Quincy Jones; er läßt die Musik lange in sich reifen, und er schreibt nichts Fertiges. Noch während der Aufnahme feilt und ändert er und baut oft ganze Kompositionen und Arrangements um. Oft entstehen seine Arrangements erst, wenn sie gespielt werden – fast wie beim frühen Ellington.

Miles Davis hett sien Früend as folgt würdigt: He never wasted a melody, he never wasted a phrase … Students will discover him, they’ll have to take his music apart layer by layer. That’s how they’ll know what kind of genius he was.

Evans, en „musicians’ musician“

Persönliche Freeheit un Konzentratschoon up de Musik weern Evans tietlevens wichtiger als Starglanz un groot Geld; so nehm sien apenliche un finanzielle Karriere in dat Land vun den „big showbiz“ en beten dörwussen Verloop. So weern 1979 sien Hööftinkommensborns der maandlich Scheck vun de Social Security över 330 $, ungefähr 2.000 $ jedes Johr an Tantiemen dör de BMI un Kredite vun de Musikergewerkschap Local 802. Eenhellig rhemm de Musiker sien integere, bescheeden un früendliche Aart rühmt; ebenso sien Groothartigkeit tegenöver Annern – solang dat nich um de musikalische Präzision gung. Ok wenn dat in sien Verhältnis to Miles Davis negative Aspekte as de Tantiemenfraag geev, hull Evans de Früendschap uprecht un hett sück wiegert sück up Drängen vun sien Ümfeld, hüm um Geld antogahn: Zitat: Nun, Miles braucht das Geld. Damit fühlt er sich gut. Er braucht das Auto, und das große Haus und die Kleider und das ganze Geld, um sich gut zu fühlen. Solche Dinge brauche ich nicht. Ich brauche überhaupt nichts.

Diskografisch Henwiesen

• 1949–1950: Birth of the Cool (Capitol, 1957)
• 1957: Miles Ahead (Columbia)
• 1957: Gil Evans and Ten (Prestige)
• 1958: Porgy and Bess (Miles Davis & Gil Evans, Columbia)
• 1958: New Bottle, Old Wine (Pacific Jazz)
• 1959: Great Jazz Standards (Pacific Jazz)
• 1960: Sketches of Spain (Miles Davis & Gil Evans, Columbia)
• 1961: Out of the Cool (Impulse!)
• 1964: The Individualism of Gil Evans (Verve)
• 1971: Where Flamingos Fly (A&M)
• 1973: Svengali (Atlantic)
• 1974: The Gil Evans Orchestra Plays the Music of Jimi Hendrix (RCA)
• 1975: There Comes a Time (RCA)
• 1977: Priestess (Antilles)
• 1980: Live at the Public Theatre (New York 1980)

Sammlung

• Miles Davis & Gil Evans the Complete CBS Studio Recordings (1957–1968) – (Mosaic Records 1996) – 11 LPs mit Ernie Royal, Bernie Glow, Taft Jordan, Johnny Carisi, Frank Rehak, Jimmy Cleveland, Willie Ruff, Lee Konitz, Danny Bank, Paul Chambers, Wynton Kelly, Johnny Coles, Gunther Schuller, Cannonball Adderley, Philly Joe Jones, Julius Watkins, Jimmy Cobb, Jerome Richardson, Elvin Jones, Harold Shorty Baker, Jay Jay Johnson, Steve Lacy, Wayne Shorter, Bob Dorough, Buddy Collette, Herbie Hancock, Ron Carter, Tony Williams, Howard Johnson, Hubert Laws

Kompositschonen (Utwahl)

Again and Again and Again, 1956 Alyrio, 1980 Arab Dance, 1942 Bilbao Song, 1959 Bud and Bird, 1983 Concorde, 1963 El Toreador, 1963 Flute Song, 1960 Gone (= Orgone), 1958 Hotel Me (= Jelly Roll), 1963 Jambalangle, 1956 La Nevada, 1959

Las Vegas Tango, 1963 Makes Her Move, 1959 Petit Machins (= Eleven), 1968, mit Miles Davis Proclamation, 1964 So Long, 1964 Song #1, 1962 Song #2, 1962 Solea, 1959 Spaced, 1969 The Time of the Barracudas, 1963, mit Miles Davis Zee Zee, 1971

Literatur

• Tetsuya Tajiri: Gil Evans Discography 1941–1982. Tajiri, Tokyo 1983, ill., 61 S.
• Raymond Horricks: Svengali, or the Orchestra Called Gil Evans Spellmount, 1984 (englisch), 96 S.
• Laurent Cugny: Las Vegas Tango – Une vie de Gil Evans. P.O.L./Coll. Birdland, 1990 (französisch), 416 S.
• Stephanie Stein Crease: Gil Evans: Out of the Cool – His life and music. A Cappella Books / Chicago Review Press, Chicago 2002, ISBN 1-55652-493-5.
• Larry Hicock: Castles Made of Sound – The Story of Gil Evans. Da Capo Press, 2002, (engelsch), 306 S.

Weblinks

Gil Evans. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons.

• Offizielle Website Gil Evans
• Laurent Cugny: Maison du Jazz – Körtbiografie un detaillierte Diskografie (franzöösch, engelsch)
• Gil Evans: „The Individualism of Gil Evans“ – „Das Arrangement im Jazz und sein Genie“. arte, 8. September 2006, Reihe: 30 Jahrhundertaufnahmen des Jazz vun Harry Lachner
• Indrag bi Findagrave (engelsch)
• Gil Evans bi AllMusic (engelsch)

Enkeld Nahwiesen

• Stephanie Stein Crease: Gil Evans: Out of the Cool – His life and music. A Cappella Books / Chicago Review Press, Chicago 2002, ISBN 1-55652-493-5.