Zum Inhalt springen

Franz Bopp

Vun Wikipedia
Franz Bopp (Steek vun Rudolf Strauch)
Franz Bopp, 1866. Grafik vun A. Neumann.

Franz Bopp (* 14. September 1791 in Mainz; † 23. Oktober 1867 in Berlin) weer een düütschen Spraakwetenschopper un Sanskritforscher. He gellt tohoop mit August Schleicher as de Begrünner vun de indoeuropääsche Spraakwetenschap.

Leven un Wark

[ännern | Bornkood ännern]

Bopp weer de Söhn vun Andreas Bopp (üm 1765–1840), en Fudder-[1] un Wagenschriever an’n köörmainzschen Hoff, de uut Stockstadt am Main stamm, un siene Fro Regina Linck († 1820), ene Mainzer Börgersdochter.[2]

Bopp trock mit siene Öllern vun Mainz na Aschaffenburg üm, woneem siene Perfessers op dat Gymnasium Karl Windischmann un de Bibliothekaar[3] Joseph Merkel (1788–1866) in em dat Interess an orientaalsche Studien weckt hebbt. Windischmann un Bopp lesen Friedrich Schlegel sien Wark Über die Sprache und Weisheit der Indier, dat groot Upsehn kregen het. 1812 gung Franz Bopp na Paris. Hier knütt he Kontakt mit Antoine-Léonard de Chézy, Silvestre de Sacy, August Wilhelm Schlegel un schreev sien baanbreken Wark Über das Conjugationssystem der Sanskritsprache in Vergleichung mit jenem der griechischen, lateinschen, persischen und germanischen Sprache, dat mit enen Vörwoord vun sienen Gymnasiaalperfesser Windischmann 1816 in Frankfort an’n Main ruutkeem. Dit rund 160 Sieden lange Wark kann as de Anfang vun de Indogermanistik as Wetenschop gellen; Franz Bopp as eer Begrünner.

In dat Conjugationssystem lever Bopp op Grundlaag vun de Verbstrukturen in disse Spraken den methoodschen Bewies för de Verwandschop vun de indoeuropääschen Spraken, de de engelsche Orientalist William Jones toeerst opstellt harr. Later vergrötter he den Kring vun de indoeuropääschen Spraken üm dat Slaawsche, Litausche, Albaansche un Armeensche.

Vun König Maximilian I. vun Bayern kreeg he de Middel, na London to gaan. Daar leer he den damaligen prüüßschen Gesandten Wilhelm von Humboldt kennen, de em Sanskrit leer. Bopp vergrötter sien Conjugationssystem üm de Deklinatschoon un geev ene ne’e engelsche Oplaag ruut. Daarto översett he hier den Text Nala, ene Episood uut dat Mahabharata, in’t Latiensche un geev eer 1819 in London ruut.

As he na Bayern torüggkamen weer, kreeg je anstött vun Humboldt 1821 ene extraordinäre Professuur an de Universität to Berlin, wurr 1822 orndlich Liddmaat vun de Akademie der Wissenschaften[4] un 1825 orndlichen Perfesser för orientaalsche Literatuur un allgemene Spraakwetenschop in Berlin. In dat sülve Jaar free he Luise Matthies († 1879), de evangeelsche Dochter vun enen Raadsherrn uut Hilmessen. Mit siene Familie trock he in ene Wahnung in de Behrenstraße 64 in de Berliner Friedrichstadt.[5]

Siene ümfangrieke Arbeid keem 1833 to den Hoogpunkt as he de Vergleichende Grammatik des Sanskrit, Zend, Griechischen, Lateinischen, Litauischen, Gotischen und Deutschen (Berlin 1833–52, 6 Bänn[6] 3. Oplaag 1868–71, 3 Bänn; 1845 vun E. B. Eastwick in’t Engelsche un 1866 vun Michel Bréal in’t Franzöösche översett) ruutbröch.

Dorna schreev Bopp een Ausführliches Lehrgebäude der Sanskritsprache (Berlin 1828), wo de latiensche Grammatica critica linguae sanscritae (Berlin 1829–32) un de Kritische Grammatik der Sanskritsprache in kürzerer Fassung (Berlin 1834, 4. Oplaag 1868) op folgen.

Dat Glossarium sanscritum (Berlin 1830, 3. Oplaag 1866) lever noog Materiaal för de eerste Lektüür vun’t Sanskrit un harr een spraakvergliekend Glossar mit daarbi. Uut dat Mahābhārata neem he Nalas un Damajanti[7] op un ook de akkeraat editeerten Episoden Indralokāgamanam. Ardschunas Reis to Indra sien Himmel un De Sündfloot neffens dree anner vun de wichtigsten Episoden vun’t Mahâbhârata.[8]

Grav vun Franz Bopp mit Ehrengrav-Teken

Den 16. Mai 1866 wurr as de 50. Jaarsdag vun de Publikatschoon vun sien Conjugationssystem feestlich fiert. To de sülve Tied wurr de Bopp-Stiftung grünnt, de vun junge Wetenschoppers un wetenschoppliche Projekten op dat Feld vun de Indogermanistik denen schull. Se wurr dör Bidrääg vun düütsche Föörsten, Philologen uut de düütschen Staten un uut de hele Welt finanserrt.

In’t Jahr daarop bleev Franz Bopp dood. He wurr op den Dreifaltigkeitskirchhof II in Berlin-Kreuzberg bisett. Sien Grav warrt as Ehrengrav vun dat Land Berlin bewaart un wiest een Porträtrelief vun den Wetenschopper.

Franz Bopp weer een vun de eersten dörtig Ridders vun de zivilen Klass vun den Pour le Mérite, de vun Friedrich Wilhelm IV. 1842 stift wurr. Sied 1850 weer he uutwärtig Liddmaat vun de Bayerische Akademie der Wissenschaften[9] un sied 1854[10] vun de Chöttinger Akademie der Wissenschaften. 1853 wurr he as korresponderen Liddmaat in de Russische Akademie vun de Wetenschoppen in Sankt Petersborg opnhmen.[11] 1855 wurr he in de American Academy of Arts and Sciences un 1863 in de American Philosophical Society wählt. Af 1857 weer he uutwärtig Liddmaat vun de Académie des Inscriptions et Belles-Lettres. 1865 kreeg he den Bayerschen Maximiliansorden för Wetenschop un Kunst. Vun 1828 bet 1851 weer he korresponderen Liddmaat vun de Königlich Nedderlandsche Akademie vun de Wetenschoppen.[12]

In Aschaffenburg, Berlin-Kreuzberg[13] un Mainz-Neustadt wurrn de Straten na em nöömt.

Franz Bopp weer Liddmaat vun de Deutschen Morgenländischen Gesellschaft.[14]

Schriften (Uutwahl)

[ännern | Bornkood ännern]
  • Über das Conjugationssystem der Sanskritsprache in Vergleichung mit jenem der griechischen, lateinischen, persischen und germanischen Sprache. Frankfort an’n Main 1816 (Digitalisat).
  • Ausführliches Lehrgebäude der Sanskrita-Sprache. 1827 (Digitalisat).
  • Vocalismus oder sprachvergleichende Kritiken über J. Grimmʼs deutsche Grammatik und Graffʼs althochdeutschen Sprachschatz mit Begründung einer neuen Theorie des Ablauts. Berlin 1836. (Digitalisat)
  • Über die celtischen Sprachen vom Gesichtspunkte der vergleichenden Sprachforschung. Vördrag Akademie der Wissenschaften Berlin 1838. (Digitalisat)
  • Über die Verwandtschaft der malayisch-polynesischen Sprachen mit den indisch-europäischen. Berlin 1841. (Digitalisat)
  • Die Kaukasischen Glieder des Indoeuropäischen Sprachstamms. Berlin 1847. (Digitalisat)
  • Über die Sprache der alten Preussen in ihren verwandtschaftlichen Beziehungen. Berlin 1853 (Digitalisat)
  • Vergleichendes Accentuationssystem nebst einer gedrängten Darstellung der grammatischen Übereinstimmungen des Sanskrit und Griechischen. (Digitalisat)
  • Über das Albanesische in seinen verwandtschaftlichen Beziehungen. Berlin 1855. (Digitalisat)
  • Catalog der aus dem Nachlasse des in Berlin verstorbenen Professor’s Franz Bopp zum Verkauf stehenden Bibliothek. Berlin 1868 (Digitalisat).
  • Salomon Lefmann: Franz Bopp, sein Leben und seine Wissenschaft. Berlin 1891–1897.
  • Roland Hoffmann: Ein weltberühmter Sprachwissenschaftler aus Mainz: Franz Bopp zum Gedenken. In: Vierteljahreshefte Mainz, September 2017, S. 62–67.
  • Wolfgang Morgenroth: Franz Bopp als Indologe. In: Reinhard Sternemann (Ruutgever): Bopp-Symposium 1992 der Humboldt-Universität zu Berlin. Heidelbarg 1994, ISBN 3-8253-0193-1, S. 162–172.
  • Reinhard Sternemann: Franz Bopp und die vergleichende indoeuropäische Sprachwissenschaft. Beobachtungen zum Boppschen Sprachvergleich aus Anlass irriger Interpretationen in der linguistischen Literatur. Innsbruck 1984, ISBN 3-85124-579-2
  • Rudolf Sommer: Sprachforscher Franz Bopp – Was hat König Suppiluliuma aus Hatuscha mit Franz Bopp aus Aschaffenburg zu tun? In: Spessart: Monatszeitschrift für die Kulturlandschaft Spessart. Juni 2007, ISSN 1613-9518
  • Harald Wiese: Eine Zeitreise zu den Ursprüngen unserer Sprache. Wie die Indogermanistik unsere Wörter erklärt. Logos, Berlin 2007, ISBN 978-3-8325-1601-7.
  • August Leskien: Bopp, Franz. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 3, Duncker & Humblot, Leipzig Vörlaag:ADB/Jahr, S. 140Fehler in’n Utdruck: Satzteken „[“ nich kennt.
  • Walther Wüst: Bopp, Franz. In: Neue Deutsche Biographie. (NDB). Band 2. Duncker & Humblot, Berlin 1955, ISBN 3-428-00183-4, S. Vörlaag:VonBis (deutsche-biographie.de).
Franz Bopp. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons.
  1. Vörlaag:Adelung-1793 – De „Fudderschriever“, des -s, plur. ut nom. sing. an Hööf, en Schriever bi dat Fudderamt, en Schriever, de den Fuddersmarschall oder Fuddermeester ünnerstellt is.
  2. Walther Wüst: Bopp, Franz. In: Neue Deutsche Biographie. (NDB). Band 2. Duncker & Humblot, Berlin 1955, ISBN 3-428-00183-4, S. Vörlaag:VonBis (deutsche-biographie.de).
  3. Hofbibliothek Aschaffenburg, Geschichte. Universität Göttingen
  4. Mitglieder – historisch: Franz Bopp. Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften, afropen an’n 29. August 2025.
  5. Vörlaag:Berliner Adressbuch
  6. Vullstänniges Digitalisat bi Google.
  7. Berlin 1838 books.google.de
  8. Berlin 1824 books.google.de Berlin 1829 books.google.de
  9. Vörlaag:BAdW
  10. Holger Krahnke: Die Mitglieder der Akademie der Wissenschaften zu Göttingen 1751–2001 (= Abhandlungen der Akademie der Wissenschaften zu Göttingen, Philologisch-Historische Klasse. Folge 3, Bd. 246 = Abhandlungen der Akademie der Wissenschaften in Göttingen, Mathematisch-Physikalische Klasse. Folge 3, Bd. 50). Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 2001, ISBN 3-525-82516-1, S. 45.
  11. Korrespondierende Mitglieder der Russischen Akademie der Wissenschaften seit 1724: Бопп, Франц (Bopp, Franz). Russische Akademie der Wissenschaften, afropen an’n 17. Juli 2021 (russ’sch).
  12. Past Members: F. Bopp. Königlich Niederländische Akademie der Wissenschaften, afropen an’n 17. April 2023.
  13. Vörlaag:LuiseLexStr
  14. Verzeichnis der Mitglieder der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft. In: Zeitschrift der Deutschen morgenländischen Gesellschaft. Zweiter Band. Leipzig 1848, S. 506 (Universitäts- und Landesbibliothek Sachsen-Anhalt).