Baltoslaawsche Spraken
| Baltoslaawsche Spraken | ||
|---|---|---|
|
Snackt in |
As Meerheidsspraak:
| |
| Spreker | ~ 322 Millionen[1][2] | |
| Klassifikatschoon |
| |
| Oorspraak | Oorbaltoslaawsch | |
| Ünnergruppen | Slaawsch | |
Oostslaawsch
Westslaawsch
Süüdslaawsch
Oostbaltsch
De baltoslaawschen Spraken sünd een Telg vun de indoeuropääsche Spraakfamilie, de sik wieder in de baltschen un slaawschen Spraken ünnerdeelt.
Ofschoonst de baltschen un slaawschen Spraken ene Reeg Egenschoppen gemeen hebbt, de in kenen annern indoeuropääschen Telg vöörkaamt un op ene gemeensame Oorspraak, dat Oorbaltoslaawsche, torügggaan mööt,[3][4][5] weer de Eenheid vun’t Baltoslaawsche lange Tied ümstreden, besünners uut politische Grünn. Vundaag is dat man Konsens ünner Facklüüd in de indoeuropääsche Spraakwetenschop, dat beide Gruppen enen gemeensamen Telg vun de indoeuropääsche Spraakfamilie billt.[6]
Dat Oorbaltoslaawsche wuss in enen Rebeed in Oosteuropa, sachtens twüschen Dnieper un Dwina, ran un deel sik later in’t Baltsche, dat vundaag besünners as Litausch un Lettsch in’t Baltikum snackt warrt, un dat Slaawsche op, dat sik later wedder in dree Telgen opdeelt het: Westslaawsch, dat sik bet na Middeleuropa uutbreedt het, dat Süüdslaawsche, dat in Süüdoosteuropa verbreedt is un dat Oostslaawschen, dat sik mit’t Russische, de gröttste slaawsche Spraak vundaag, vun Oosteuropa sogaar bet na Sibirien keem.
Mit rund 300 Millionen Sprekerschen un Sprekers tellt de baltoslaawsche Telg to den gröttsten binnen de indoeuropääsche Spraakfamilien un ümfaat blangen de baltischen Spraken Litausch un Lettsch, de modernen slaawschen Spraken so as Bulgaarsch, Kroaatsch, Poolsch, Russisch, Serbsch, Slowaaksch, Sloweensch, Tschechsch un Ukrainisch.
Typsch för de baltoslaawschen Spraken sünd gemeensame Luudwannels in de Phonologie in besünners bi de Akzent, ene komplexe Flekschoon, de ook de modernen Spraken, uutbenamen Bulgaarsch un Mazedoonsch, wiedgaans bibeholen hebbt.
Klassifikatschoon
[ännern | Bornkood ännern]Stried üm’t Baltoslaawsch
[ännern | Bornkood ännern]
Baltsche un slaawsche Spraken hebbt vele phonologische, lexikalische un morphosyntaktsche Gemeensaamkeiden un stimmt ook in eer Akzentologie in veel Punkten övereen. De fröhen Indogermanisten Rasmus Rask un August Schleicher hebbt vöörslaan, dat uut dat Oorindoeuropääsche ene baltsch-germaansch-slaawsche Spraak ranwussen is, de sik in dat Oorbaltoslaawsche (dat later in Oorbaltsche un Oorslaawsche spleten is) un dat Germaansche scheden het.[7][8] Karl Brugmann het Schleicher un Rask eren Vöörslag övernamen un wieder uutarbeidt worrn un acht Innovatschonen as Bewies för enen baltoslaawschen Telg in de Grundriss der vergleichenden Grammatik der indogermanischen Sprachen oplist.[9] De lettsche Linguist Jānis Endzelīns harr daargegen de Ansicht, dat all de Gemeensaamkeiden twüschen de baltschen un slaawschen Spraken dörch intensiven Spraakkontakt verklaart warrn köönt, also dat se genealoogsch nich enger verwandt sünd un dat’t kene gemeensame oorbaltoslaawsche Spraak geev. De fransche Linguistik Antoine Meillet bröch as Reaktschoon op Brugmann siene Hypothees de Ansicht vöör, dat all de Gemeensaamkeiden vun’t Baltsche un Slaawsche tofällig paralleel bilangs un unafhängig vun eenanner opkamen sünd un nich op ene gemeensame oorbaltoslaawsche Spraak torügggaat. De poolsche Linguist Jan Michał Rozwadowski het enen Middelweg vöorslaan in meen wedder, dat de Gemeensamkeiden twüschen de baltschen un slaawschen Spraken bin genealoogsche Verwandschop as ook vun lateren Spraakkontakt vun afkaamt. Thomas Olander stütt de Annaam vun ene genealoogsche Verwandschop in sien Ünnersöök op dat Feld vun de komparative baltoslaawsche Akzentologie.[10]
Ook wenn een paar Linguisten noch jümmers ene genealoogsche Verwandschop bestrieden doot, akzepteert de Meerheid vun de Facklüüd vundaag, dat de baltschen un slaawschen Spraken ene Tied lang ene gemeensame Spraak weren. Disse Ansicht findt sik ook in de meisten modernen Standardwarken un Översichtswarken in de indoeuropääsche Linguistik.[11][12][13][14] De Spraakboom-Divergenzanalys’ dörch Gray un Atkinson (2003) ünnerstütt ene genealoogsche Verwandschop twüschen de baltschen un slaawschen Spraken un kümmt to dat Resultaat, dat sik derbaltoslaawschen Spraken üm 1400 v. Chr. vun de annern indoeuropääschen Spraken afspleten.[15]
Interne Klassifikatschoon
[ännern | Bornkood ännern]Wieldes de baltoslaawsche Spraakeenheid vundaag grotendeels akzepteert is, is de grote Fraag ünner de Forscherlüüd, de sik hüüdtodaag mit dat Baltoslaawsche befaten doot, of sik dat Baltoslaawsche in enen baltschen un enen slaawschen Telg opdeel oder of dree Telgen – Oostbaltsch, Westbaltisch un Slaawsch – uut dat Oorbaltoslaawsche ranwussen sünd.
Tweedeelte Klassifikatschoon
[ännern | Bornkood ännern]Na de traditschonelle Klassifikatschoon, wat die Ansicht bin den gröttsten Deel Forscherlüüd ist, deelt sik de baltoslaawschen Spraken in twee verschedene Telgen: Baltsch un Slaawsch.[16][17][18] Dat givt enen allgemenen Konsens, dat sik de baltschen Spraken wieder in Oostbaltsch (to’n Bispeel Litausch, Lettsch) un Westbaltsch (to’n Bispeel Ooldprüüßisch) deelt. De grötteren Ünnerscheed binnen de oost- un westbaltschen Spraken wiest daarop hen, dat sik de baltschen Spraken veel fröher uuteenspleten as de slaawschen Spraken.[19][20]
Dreedeelte Klassifikatschoon
[ännern | Bornkood ännern]Wegen der starken Ünnerscheed twüschen dat Oost- un Westbaltsche gibt dat Ook Ansichten de baltoslaawschen Spraken in dree Telgen to intodelen.
Dat sik de baltoslaawschen Spraken in enen baltschen un slaawschen Telg opdeelt wurr toeerst in de 1960er Jaren in Fraag stellt, nadem dat Wladimir Toporow un Wjatscheslaw Iwanow faststellt harrn, dat de schienbaren Ünnerscheed twüschen de „strukturellen Modellen“ vun de baltschen un slaawschen Spraken dat Resultaat vun de innovative Natuur vun dat Oorslaawsche sünd, un dat disse sik uut een öller Stadium ruutwikkelt hebbt, dat noch dat meer archaische „strukturelle Modell“ vun Oorbaltoslaawsche Dialektkontinuum liekkeem.[21][22] Frederik Kortlandt het vörslaan, dat Westbaltsch un Oostbaltsch nich enger miteenanner verwandt sünd as jeedeen vun beiden mit dat Slaawsche un dat sik dat Baltoslaawsche daarüm in dree Telgen opdeelt: Oostbaltsch, Westbaltsch un Slaavsch.[23][24]
Kortlandt siene Hypothees warrt vun en Reeg vun Facklüdd ünnerstütt.[25][26][27] Een paar Facklüüd akzepteert Kortlandt siene Klassifikatschoon in dree Telegen, meent man, dat dat doch noog Bewies givt, Oostbaltsch un Westbaltsch in enen baltschen Telg tohooptofaten, de noch twüschen dat Oorbaltoslaawsche un de baltschen Spraken sitt.[28]
De Klassifikatschoon in dree Telhen warrt döör glottochronoloogsche Studien vun Victor Kromer stütt,[29] wieldes Stammbööm, op Grundlaag vun Reeknermodellen uut de frühen 2000er Jaren, de Ooldprüüßisch mit insluten deit, enen baltschen Telg paralleel to ene slaawsche Grupp wiest.[30]
Spraken
[ännern | Bornkood ännern]Baltsch
[ännern | Bornkood ännern]De baltschen Spraken deelt sik in Oostbaltsch, wo Lettsch un Litausch mit tohöört, un Westbaltsch, dat vundaag heel uutstorven is. Över Betog vun de uutstorven baltschen Dniepr-Oka-Spraken, de alleen in Naams vun Strööm överlevert sünd, is mit dat ringe Material nich to seggen
| Oostbaltsch | |
|---|---|
| Lettsch | ~ 1.5 Million[31] |
| Lettgallsch* | 150,000–200,000 |
| Litausch | ~ 4.5 Million |
| Samogietsch* | 500,000 |
| Seloonsch† | Uutstorven sied dat 16. Jhd. |
| Semgallsch† | Uutstorven sied dat 16. Jhd. |
| Ooldkuroonsch† | Uutstorven sied dat 16. Jhd. |
| Westbaltsch | |
| Westlich Galindsch† | Uutstorven sied dat 14. Jhd. |
| Ooldprüüßisch | Uutstorven sied dat fröhe 18. Jhd.; wedder opleevt in’t 21. Jhd. mit 2 Spreker[32] |
| Pomeraansch-Baltsch† | Uutstorven sied dat 1. Johrdusend v. Chr. |
| Skalvsch† | Uutstorven sied dat 16. Jhd. |
| Sudoovsch† | Uutstorven sied dat 17. Jhd. |
| Dnepr-Oka | |
| Goljaadsch† | Uutstorven sied dat 12. Jhd.[33] |
| Kursiv wiest op ümstreden Klassifikatschonen hen | |
| * wiest dorop hen, dat disse Spraken mennigmaal as Dialekten ankeken warrt. | |
| † wiest op uutstorven Spraken hen. | |
Slaawsch
[ännern | Bornkood ännern]De slaawschen Spraken hebbt sik över een groot Rebeed uutbreedt un sik wieder in enen oost-, west-, un süüdslaawschen Telg deelt.
| Oostslaawsch | |
|---|---|
| Wittrussisch | |
| Russisch | |
| Russiensch* | |
| Ukrainsch | |
| Podlachsch* | |
| Westpolesisch* | |
| Süüdslaawsch | |
| Oostsüüdslaawsch | |
| Bulgaarsch | |
| Mazedoonsch | |
| Ooldkarkenslaawsch | |
| Westsüüdslaawsch | |
| Serbokroaatsch | |
| Serbsch | |
| Kroaatsch | |
| Bosnisch | |
| Montenegriensch | |
| Sloweensch | |
| Westslaawsch | |
| Tschechsch-Slowaaksch | |
| Tschechsch | |
| Slowaaksch | |
| Lechietsch | |
| Polaabsch† | |
| Poolsch | |
| Pommersch | |
| Kaschuubsch | |
| Slowinzsch* | |
| Slesisch* | |
| Sorbsch | |
| Neddersorbsch | |
| Böversorbsch | |
| * wiest dorop hen, dat disse Spraken mennigmaal as Dialekten ankeken warrt | |
| † wiest op uutstorven Spraken hen | |
Spraakrebeed
[ännern | Bornkood ännern]Spraakrebeed in de verleden Tied
[ännern | Bornkood ännern]
Tiedens de Bronztied weer dat Baltoslaawsche noch een baltoslaawsch Dialektkontinuum, dat in dat oosteuropääsch Plattland snackt wurr.
Spraakrebeed vundaag
[ännern | Bornkood ännern]
Dat Spraakrebeed vun de modernen baltoslaawschen Spraken het sik besünners mit dat Uutbreden vun de slaawschen Spraken vergröttert. Wieldes sik de slaawschen Spraken Uutbreden, hebbt de baltschen Spraken enen groten Deel vun eer oold Rebeed verloren.
Vundaag langt dat baltoslaawsche Spraakrebeed vun’t Tschechsche un Sorbsche in Tschechien un de Lusitz in’n Westen, över’t Slowaaksche, Kaschuubsche un Poolsche un denn dat Ukrainsche, Wittrussische un Russische, dat sik bet wied in’n Oosten Zentraalasien um Sibirien uutbreedt het. In Süüdoosteuropa un op den Balkan hebbt sik, dörch’t Rumäänsche un Ungaarsche vun de anner slaawschen Spraken scheden, de süüdslaawschen Spraken uutbreedt. Se deelt sik vundaag in dat Sloweensche, dat Serbokroaatsche un dat Bulgaarsche. Baltische Spraken warrt daargegen alleen noch in’t Baltikum snackt. Dat Litausche mitsams Dialekten in Litauen un dat Lettsche in Lettland.
Historische Expanschoon
[ännern | Bornkood ännern]Sprekers vun’t Oorslaawsche begünnen sik in’t 6. un 7. Jhd. miteens bet na Thessaloniki uuttobreiden.
Mit de Expanschoon vun’t Slaawsche na Süüd to övernemen sachtens ook iraanschsprakige Gruppen, so as de Sarmaten,[34] de oorslaawsche Spraak.
Dat Oorslaawsche spleet sik twüschen 1500 un 1000 v. Chr. vun de annern baltoslaawschen Dialekten.[35] De gaue Expanschoon vun’t Oorslaawsche het denn den gröttsten Deel Dialekten binnen dat baltoslaawsche Dialektkontinuum verdrängt, so dat vundaag alleen noch twee Gruppen bestaan bleven (oder dree Gruppen Slaawsch, Oostbaltsch un Westbaltsch, dat in de fröhe Neetied uutstorven is).
Hydronymen, also de Naams vun Strööm un Seen, wiest man daarop hen, dat baltsche Spraken eerdaags in den veel grötter Rebeed snackt wurrn, dat bet üm dat hüdige Moskau henlangt. Se wurrn man vun slaawschen Spraken verdrängt.[36]
Oorbaltoslaawsch
[ännern | Bornkood ännern]Oorbaltoslaawsch is rekonstrueerte Oorspraak, de uut dat Oorindoeuropääsche ruutwassen is un Vöörlöper vun de baltschen un slaawschen Spraken vundaag is.
Se weer rund 1.500 Jaar ene Spraakeenheid, err Sik in dat fröhe 2. Jaardusend v. Chr. de baltsche un slaawsche Telgen later vunenanner lösen.[37]
Typsch för dat Oorbaltoslaawsch sünd Luudwannels, so as de Satem-Luudwannel un de Ruki-Regel.
Phonologie
[ännern | Bornkood ännern]Konsonanten
[ännern | Bornkood ännern]De stimmhaft aspireerten Plosiven uut dat Oorindoeuropääsch verloren ehr Aspiratschoon. Togliek hebbt sik ne’e palatale Luden ruutwickelt (*ś, *ź, *š), un de Ruki-Regel het dat *s bestimmten Ümfeld to *š maakt.
| Labial | Koronal | Palatal | Velar | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nasal | m | n | ||||||
| Plosiv | p | b | t | d | k | g | ||
| Frikativ | s | (z) | ś, š | ź | ||||
| Trill | r | |||||||
| Lateral | l | |||||||
| Approximant | w | j | ||||||
Vokalen
[ännern | Bornkood ännern]Dat Oorbaltoslaawsch hett dat meiste vun dat oorindoeuropääsche Vokaalsysteem bewahrt. Kort *o is mit *a tohoopfullen, un dat vörige *eu is to *jau worrn. Vokaallängd bleev wichtig un spelt en grote Rull in de Morphologie.
| Kort | Lang | Diphthong | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Vör | Achter | Vör | Achter | Vör | Achter | |
| Sloten | i | u | ī | ū | ||
| Middel | e | ē | ō | ei | ||
| Oapen | a | ā | ai | au | ||
Kennteken vun’t Baltoslaawsche
[ännern | Bornkood ännern]De Verwandschop vun de baltoslaawschen Spraken wiest sik an ene Reeg vun gemeensamen Innovatschonen, de sik so in kene anner indoeuropääsche Spraak finnt, un an de relative Chronologie vun disse Innovatschonen. De baltschen un slaawschen Spraken hebbt ook ene Reeg gemeensame Arvwöör, de in anner indoeuropääschen Spraken nich to finnen sünd oder den glieken semantschen Wannel vun’t Oorindoeuropääsche to’n Baltoslaawschen mitmaakt hebbt.[4] Dat bewiest, dat de baltschen un slaawschen Spraken ene Tied lang ene gemeensame Spraak weren: dat Oorbaltoslaawsche.
Gemeensame Luudwannels
[ännern | Bornkood ännern]- Winters Gesett: Korte Vokalen warrt vöör oorindoeuropääschen stemmhaften Plosiven (*b, *d, *g) lang.
- De oorindoeuropääschen bepuusten Plosiven (*bʰ, *dʰ, *gʰ, *ǵʰ) fullen mit de eenfachen stemmhaften Plosiven (*b, *d, *g, *ǵ) tohoop. Vergliekbare Luudwannels finnt sik ook in anner indoeuropääschen Spraken. De Luudwannel is man ene egenstännige baltoslaawsche Innovatschoon, üm dat Winters Gesett sik noch na den olen Ünnerscheed twüschen stemmhaften Plosiven un bepuust Plosiven richt, so dat de Luudwannel eerst na Winters Gesett scheen is.
- Hirts Gesett: De oorindoeuropääsche Akzent treck sik op de vörige Sülv torügg, wenn disse Sülv op enen Laryngaal enn (*h₁, *h₂, *h₃).
- Een slaten Vokaal wurr vöör de oorindoeuropääschen syllaabschen Sonoranten inföögt (*l̥, *r̥, *m̥, *n̥). Dit Vokaal is normalerwies *i (> *il, *ir, *im, *in) in enigen Fäll avers ok *u (*ul, *ur, *um, *un). Dat Oorgermaansche ist de enige annere indoeuropääsche Spraak, de vöör de syllaabschen Sonoranten enen slaten Vokaal inföög (*u allerwegens), alle annern indoeuropääschen fögen Middelvokalen oder apen Vokalen in.
- Een Ünnerscheed in dat Register in langen Sülven twüschen Akut (waarschienlich glottaliseert) un Zirkumflex keem op. De Akut keem in grotendeels in Sülven op, de in enen oorindoeuropääschen bepuusten Plosiv oder enen Laryngaal ennen. Düsse Ünnerscheed is in den meisten baltoslaawschen Spraken to finnen, ook in’t Oorslaawsche, as enen Ünnerscheed op akzentueert Sülven twüschen enen Toon, de anstiggt, un enen Toon, de daalfallt.
- Vokalen vöör *m an’t Woordenn sünd kort worrn.[38]
- *-mi wurr *-m na langen Vokalen an’t Woordenn.[38] Disse Luudwannel keem chronoloogsch vöör den vörigen Wannel.
- Betoont *o wurr *u in Endsülven.[38]
- *o un *a sünd to *a tohoopfullen. De Wannel is ook in anner indoeuropääschen Spraken to finnen. In’t Baltoslaawsche keem de Wannel man na Winters Gesett, denn Winters Gesett maak vöör bepuust Plosiven *o to *ō un *a to *ā. Sodennig mutt de Wannel passeert ween, eer dat de Luden tohoopfullen weren. Dat Tohoopfullen vun *o un *a mutt ook na de Wannel *o to *u in Endsülven, de baven beschreven is, passeert ween. In de slaawschen Spraken is dat *a to *o rund markt worrn, wieldess Baltsch dat *a bewaart:
- litausch ašìs ooldkarkenslaawsch ось (vun oorindoeuropääsch *a: latiensch axis, ooldgreeksch áxōn)
- litausch avìs, ooldkarkenslaawsch овьца (vun oorindoeuropääsch*o: latiensch ovis, ooldgreeksch óis)
De gemeensamen baltoslaawschen Innovatschonen ümfaat ook een Reeg anner Luudwannel, de ook in anner indoeuropääschen Spraken to finnen sünd. Se sünd also keen direkten Bewies för ene gemeensame oorbaltoslaawsche Spraak, stütt de Theorie man tohoop mit de baven beschreven Luudwannels.
- Satem-Luudwannel: Der oorindoeuropääschen palatovelaren Kunsonanten *ḱ, *ǵ, *ǵʰ wurrn palatale Sibilanten *ś, *ź, *ź, wieldes bi de labiovelaren Kunsonanten *kʷ, *gʷ, *gʷʰ dat labiale Element verlüstig gaan is, so dat se mit dem eenfachen Velaren *k, *g, *gʰ tohoopfullen. De palatalen Sibilanten wurrn later in allen baltoslaawschen Spraken *s, *z, uutbenamen dat Litausche.
- Ruki-Regel: *s wurr *š na *r, *u, *k or *i. In’t Slaawsche wurr dit *š na Achtervokalen later *x (in de modernen slaawschen Spraken ⟨ch⟩, ⟨h⟩ oderr ⟨х⟩ schreven).
Gemeensaamkeiden bi de Akzent
[ännern | Bornkood ännern]Charakteristisch för dat Baltoslaawsche sünd de Innovatschonen in’t Akzentsysteem, de dat oorindoeuropääsche Systeem, dat sik de Indogermanistik uut’n ooldgreekschen un vedischen Akzent rekonstrueren. Disse Innovatschonen Nomen sünd bi Nomen as ook bi Verben to seen.
De Deklinatschoon vun tweesülvigen Nomen wurr in twee Akzentparadigmen indeelt: fast (mit Akzent op de Wortel) un mobil (mit wisseln Akzent twüschen Wortel un Endsülv). In’n Ünnerscheed to dat Ooldgreeksche un dat Sanskrit, wo disse Nomen meist enen fasten Akzent hebbt, hebbt vele themaatsche o-Stämm un a-Stämm in’t Baltoslaawsche enren mobilen Akzent kregen. Disse twee nominalen Akzentparadigmen in’t Baltoslaawsche sünd na Villanueva Svensson so opkamen:
| Oorbaltoslaawsch | Typ vun de Wortelsülb | Baltsch | Slaawsch | |
|---|---|---|---|---|
| Litausch | Lettsch | |||
| Fast | Nich akut | AP 2 | Fallen Toon | AP b |
| Akut | AP 1 | Even Ton | AP a | |
| Mobil | Nich akut | AP 4 | Fallen Toon | AP c |
| Akut | AP 3 | Braken Ton | ||
To beachten is, dat Lettsch woll enen fasten Akzent op den eerste Sülv het, man de Toon vun de betoonte Sülv doch Korrespondenzen mit dem Akzentmunstern buten dat Lettsche wiest.
Gemeensaamkeiden bi de Grammatik
[ännern | Bornkood ännern]- De oorindoeuropääsche Genitiv Singular bi themaatschen o-Stämm -osyo wurr vun den Ablativ *-ād wegdrängt (oorslaawsch *vьlka, litausch vil̃ko, lettsch vilka). Ooldprüüßisch het man den olen oorindoeuropääsche Genitiv bewaart: deiwas ‘vun Godd/Godd sie/Godds’, tawas ‘vun den Vadder/Vader sien/Vadders’.
- De Endsülv *-ān (uut öller*-āmi) för den Instrumental Singular vun ā-Stämm.[38] Sanskrit daargegen het -ayā oder dat archaische vedische -ā. Litausch rankà is meerdüdig un künn vun beiden Endsülven gliekermaten afstammen. Oostlitausch runku un lettsch rùoku wiest man op Oorbaltoslaawsch *-ān hen.
- De Endsülv *-mis in’ Instrumental Plural, so as litausch sūnumìs, ooldkarkenslaawschsynъmi ‘mit de Söhn’. De Endsülv finnt sik ook in’t Germaansche, wieldes anner indoeuropääsche Sprake Endsülven op -bʰ- hebt, so as op Sanskrit -bhis.
- Definitie un indefinite Adjektiven. De definitiven Formen stammt vun dat nastellt Relativ- oder Demonstrativpronomen *jas af. Bispelen sünd to litausch geràsis ‘de gode’ gegenöver gẽras ‘good’, ooldkarkenslaawsch dobrъjь ‘de gode’ gegenöver dobrъ ‘good’. De litauschen Formen sünd man sachtens, nademdat sik de Spraakgrupp in Baltsch un Slaawsch opspleten harr, opkamen. Denn dat Ooldlitausche harr noch de Formen naujamę́jame vun *naujamén + *jamén. In’t Slaawsche daargegen versmölt dat Pronomen al fröh mit dat Adjektiv.[39]
- De Genitiv as Kasus för dat direkte Objekt vun negativen Verben, to’n Bispeel in’t Russische кни́ги (я) не читал oder Litausche knygos neskaičiau ‘Ik hebb dat Book nich lesen’.[40]
Gemeensame Wöör
[ännern | Bornkood ännern]Wöör, de sik in allen oder den meisten baltoslaawschen Spraken finnt, sünd to’n Bispeel:
- oorbaltoslaawsch léiˀpāˀ ‘Linnenboom’: litausch líepa, Altpreußisch līpa, lettsch liẽpa, lettgallsch līpa, oorslaawsch *lipa (ooldkarkenslaawsch липа, russisch ли́па, poolsch lipa, tschechsch lípa)
- ránkāˀ ‘Hand’: litausch rankà, ooldprüüßisch rānkan (akk. sg.), lettsch rùoka, Lettgallsch rūka, oorslaawsch *rǭkà (ooldkarkenslaawsch рѫка, russisch рука́, poolsch ręka, tschechsch ruka)
- galˀwā́ˀ ‘Kopp’: litausch galvà, ooldprüüßisch galwo, lettsch gal̂va, lettgallsch golva; oorslaawsch *golvà (ooldkarkenslaawsch глава, russisch голова́, poolsch głowa, tschechsch hlava).
Ook wenn dat ene Reeg gemeensame lexikaalsche Innovatschonen givt, givt dat ook grote Ünnerscheed in de Lexik twüschen dat Baltsche un Slaawsche. Jan Michał Rozwadowski het ruutfunnen dat jeedeen semantsch Feld in’n Grundwortschatt Ünnerscheed twüschen de beiden Telgen wiest. Na Henning Andersen kann dat good mit enen Dialektkontinuum verklaart warrn. Binnen dat Kontinuum wussen uut de noordwestern Dialekten dat Baltsche ran; de süüdlichen Dialekten wurrn to’n Slaawschen (wo dat Slaawsche denn later bi siene Expanschoon de Övergangsdialekten bi verdrängt het). Andersen het ook vöörslaan, dat verscheden Substraatspraken Oorsaak för Ünnerscheed in’n Grundwoordschatt sünd.[41]
Literatuur
[ännern | Bornkood ännern]- Indoeuropääsch
- Allgemene Indogermanistik un Översichtswarken
- Henning Andersen: Reconstructing Prehistorical Dialects. Mouton de Gruyter, Berlin 1996, ISBN 3-11-014705-X.
- Robert Beekes: Comparative Indo-European Linguistics. 2. Oplaag, John Benjamins, Amsterdam 2011.
- James Clackson: Indo-European Linguistics. An Introduction. Cambridge University Press, Cambridge 2007, ISBN 978-0521653671.
- Benjamin W. Fortson: Indo-European Language and Culture. An Introduction. 2. Oplaag, Blackwell, Malden (MA) 2010, ISBN 978-1-4051-8896-8.
- Mate Kapović: The Indo-European Languages. 2. Oplaag, Routledge, London 2017, ISBN 978-0-415-73062-4.
- J. P. Mallory; D. Q. Adams: The Oxford Introduction to Proto-Indo-European and the Proto-Indo-European World. Oxford University Press, Oxford 2006, ISBN 0-19-928791-0.
- Baltoslaawsch
- Bruno Barschel; Kurt Kozianka; Peter Weber (Ruutgevers): Indogermanisch, Baltisch und Slawisch. Kolloquium in Zusammenarbeit mit der Indogermanischen Gesellschaft in Jena, September 1989. Otto Sagner, Mönken 1992, ISBN 3-87690-515-X.
- Florin Curta: The Slavic Lingua Franca. In: East Central Europe 31 (2004), S. 125–148.
- Eugen Hill: Phonological evidence for a Proto-Baltic stage in the evolution of East and West Baltic. In: International Journal of Diachronic Linguistics and Linguistic Reconstruction 13 (2016), S. 205–232.
- Ilga Jansone; Anna Stafecka: Atlas of the Baltic Languages: Plant Names of Slavonic Origin. In: Acta Baltico-Slavica 37 (2013), S. 499–513.
- Ronald I. Kim: The phonology of Balto-Slavic. In: Jared Klein; Brian Joseph; Matthias Fritz (Ruutgevers): Handbook of Comparative and Historical Indo-European Linguistics. Band 3. De Gruyter Mouton, Berlin 2018, S. 1974–1985.
- Frederik Kortlandt: Historical laws of Baltic accentuation. In: Baltistica 13/2 (1977), S. 319–330.
- Frederik Kortlandt: I.-E. Palatovelars before resonants in Balto-Slavic. In: Recent Developments in Historical Phonology. 1978, S. 237–243.
- Frederik Kortlandt: Baltica & Balto-Slavica. Rodopi, Amsterdam/New York 2009, ISBN 978-90-420-2652-0.
- Frederik Kortlandt: Proto-Baltic?. In: Baltistica 53/2 (2018), S. 175–185.
- Ranko Matasović: Toward a relative chronology of the earliest Baltic and Slavic sound changes. In: Baltistica 40/2 (2005).
- Ranko Matasović: Supstratne riječi u baltoslavenskim jezicima. In: Filologija 60 (2013), S. 75–102.
- D. Gosselin Nakeeb: Another window on the prehistory of Baltic and Slavic. In: Journal of Baltic Studies 28/3 (1997), S. 207–234.
- Petra Novotná; Václav Blažek: Glottochronology and its application to the Balto-Slavic languages. In: Baltistica 42/2 (2007), S. 185–210.
- Thomas Olander: Det baltoslaviske problem – Accentologien. Masterarbeid, 2002.
- Thomas Olander: Balto-Slavic Accentual Mobility. Mouton de Gruyter, Berlin/New York 2009, ISBN 978-3-11-020397-4.
- Daniel Petit: Les langues baltiques et la question balto-slave. In: Histoire Épistémologie Langage 26/2 (2004), S. 7–41.
- Tijmen Pronk: Balto-Slavic. In: Thomas Olander (Ruutgever): The Indo-European Language Family: A Phylogenetic Perspective. Cambridge University Press, Cambridge 2022, S. 269–292.
- Alfred E. Senn: The Relationships of Baltic and Slavic. In: H. Birnbaum; J. Puhvel (Ruutgevers): Ancient Indo-European Dialects. University of California Press, Los Angeles 1966.
- Christian Stang: Slavonic accentuation. Universitetsforlaget, Oslo 1957.
- Oswald Szemerényi: The problem of Balto-Slav unity. In: Kratylos 2 (1957), S. 97–123.
- Miguel Villanueva Svensson: The Rise of Acuteness in Balto-Slavic. Brill, Leiden/Boston 2023.
- Baltsch
- Pietro U. Dinni: Baltų kalbos: lyginamoji istorija. Science and Encyclopaedia Publishing Centre, Vilnius 2000, ISBN 5-420-01444-0.
- Zigmas Zinkevičius: Lietuvių kalbos istorinė gramatika. 2. Oplaag, Mokslas, Vilnius 1981.
- Zigmas Zinkevičius: Lietuvių kalbos kilmė. Mokslas, Vilnius 1984, ISBN 5420001020.
- Slaawsch
- Rick Derksen: Etymological Dictionary of the Slavic Inherited Lexicon. Brill, Leiden 2008.
- Georg Holzer: Zur Lautgeschichte des baltisch-slavischen Areals. In: Wiener slavistisches Jahrbuch 47 (2001), S. 33–50.
- Georg Holzer: Urslawisch. Wieser Verlag, Klagenfurt 2002.
- Georg Holzer: Historische Grammatik des Kroatischen. Peter Lang, Frankfort an’n Main 2007, ISBN 978-3-631-56119-5.
- Vjačeslav Vsevolodovič Ivanov: Slavic languages. Encyclopaedia Britannica, 2021.
- Ranko Matasović: Poredbenopovijesna gramatika hrvatskoga jezika. Matica hrvatska, Zagreb 2008, ISBN 978-953-150-840-7.
- Christian Stang: Slavonic accentuation. Universitetsforlaget, Oslo 1957.
- Annerwat
- Herbert Bräuer: Review of Studien zu slavischen Gewässernamen und Gewässerbezeichnungen. Universitätsverlag Winter, Heidelberg 1981.
- R. D. Gray; Q. D. Atkinson: Language-tree divergence times support the Anatolian theory of Indo-European origin. In: Nature 426 (2003), S. 435–439.
- Steven Young: Balto-Slavic languages. In: Concise Encyclopedia of Languages of the World. 2009, S. 135–136.
- Steven Young: Baltic. In: Mate Kapović (Ruutgever): The Indo-European Languages. 2. Oplaag. Routledge, London 2017, S. 486–518.
Footnoten
[ännern | Bornkood ännern]- ↑ "Lietuviai Pasaulyje". (PDF) Lietuvos statistikos departamentas. Opropen den 5. Mai 2015.
- ↑ Wjatscheslaw Wsewolodowitsch Iwanow: Slavic languages. In: Michael Ray u. a. (Ruutgever): Encyclopaedia Britannica. Afsnidd 1: „The Slavic languages, spoken by some 315 million people at the turn of the 21st century“
- ↑ Young 2009, S. 135.
- 1 2 Vytautas Mažiulis: Baltic languages. In: Britannica Online Encyclopedia.
- ↑ Young 2009 S. 136.
- ↑ Fortson 2010 S. 414.
- ↑ Rasmus Rask: Undersögelse om det gamle Nordiske eller Islandske Sprogs Oprindelse. Gyldendal, Kopenhagen 1818, S. XII, 312.
- ↑ August Schleicher: Die ersten Spaltungen des indogermanischen Urvolkes. In: Allgemeine Zeitung für Wissenschaft und Literatur. 1853.
- ↑ Petit 2004 S. 21.
- ↑ Olander 2002
- ↑ Mallory/Adam 2006 S. 77.
- ↑ Clackson 2007 S. 6.
- ↑ Beekes 2011 S. 31.
- ↑ Kapović 2017 S. 5.
- ↑ Gray/Atkinson 2003.
- ↑ Clackson 2007.
- ↑ Fortson 2010 S. 414.
- ↑ Beekes 2011 S. 22.
- ↑ Young 2009 S. 136.
- ↑ Young 2017 S. 486.
- ↑ P. U. Dino: Baltų kalbos. Lyginamoji istorija. Mokslo ir enciklopedijų leidybos instituta, Vilnius 2000, ISBN 5-420-01444-0, S. 143.
- ↑ Бирнбаум Х. О двух направлениях в языковом развитии // Вопросы языкознания, 1985, No. 2, стр. 36.
- ↑ Kortlandt 1977, S. 323.
- ↑ Kortlandt 2018
- ↑ Andersen 1996, S. 63.
- ↑ Derksen 2008, S. 20.
- ↑ Kim 2018, S. 1974.
- ↑ Hill 2016
- ↑ Victor V. Cromer: Glottochronology and problems of protolanguage reconstruction. 2003.
- ↑ Clackson, 2007.
- ↑ Valsts valoda.
- ↑ Piotr Szatkowski: Language Practices in a Family of Prussian Language Revivalists: Conclusions Based on Short-Term Participant Observation. In: Adeptus, Issue 18, 2021, doi 10.11649/a.2626, ISSN 2300-0783.
- ↑ „Балтийские языки“. In: lingvarium.org.
- ↑ Илья Тарасов / Ilia Tarasov: Балты в миграциях Великого переселения народов. Галинды // Исторический формат, No. 3-4, 2017. С. 95–124.. In: Балты в миграциях Великого переселения народов. Галинды. Januar 2017.
- ↑ cf. Vörlaag:Harvcoltxt with references. "Classical glottochronology" conducted by Czech Slavist M. Čejka in 1974 dates the Balto-Slavic split to −910±340 BCE, Sergei Starostin in 1994 dates it to 1210 BCE, and "recalibrated glottochronology" conducted by Novotná & Blažek dates it to 1400–1340 BCE. This agrees well with Trzciniec-Komarov culture, localized from Silesia to Central Ukraine and dated to the period 1500–1200 BCE.
- ↑ Beekes 2011, S. 48.
- ↑ Pronk 2022 S. 287.
- 1 2 3 4 Eugen Hill: Historical phonology in service of subgrouping. Two laws of final syllables in the common prehistory of Baltic and Slavonic.. In: Baltistica. XLVIII, Nr. 2, 2013, S. 161–204. doi:10.15388/Baltistica.48.2.2170.
- ↑ Zinkevičius 1984, S. 120.
- ↑ Matasovic: "Navedimo najvažnije baltoslavenske izoglose...Upotreba genitiva za izricanje objekta zanijekanog glagola"
- ↑ Henning Andersen: Slavic and the Indo-European Migrations. In: Language Contacts in Prehistory. Studies in Stratigraphy, Current Issues in Linguistic Theory. Band 239, John Benjamins, Amsterdam, Philadelphia 2003, S. 71–73.