Ooldsassisch

Vun Wikipedia
Wesseln na: Navigatschoon, Söök
Ooldsassisch
Warrt snackt in: Utsturven
Sprekertall: Is keen lebennige Sprake mehr
Spraakfamilie:
Offiziellen Status
Amtsspraak in: keen Amtsspraak
Spraakkoods
ISO 639-3: osx

Ooldsassisch (ISO-639-3-Kood osx) is de öllste Form vun dat Plattdüütsche. Dat weer de Spraak vun de Sassen. Dat eerste Maal opschreven worrn is de Spraak so bi 800. In dat 12. Johrhunnert is de Spraak denn suutje övergahn in dat Middelsassische.

Spraakrebeet[ännern | Bornkood ännern]

Dat Spraakrebeet harr in’n Süüdwesten temlich desülven Grenzen as nu dat Plattdüütsche. De Grenz leep vun de Südersee na Süüdoosten an de Grenz vun Westfalen un Rhienland langs un is denn in de Ümgegend vun Olpe na Noordoosten afknickt un bet oosten vun’n Harz lopen. Dor wiekt dat ole Spraakrebeet denn dat eerste Maal vun de hüdige Spraakgrenz af. De Gegend vun Merseborg un Halle weer to de Tied noch Sassisch, nu höört se to Middeldüütschland. Naumborg un Leipzig liggt all beid knapp buten dat Spraakrebeet. Vun Halle leep de Grenz temlich liek na Noorden. De Gegen in’n Oosten vun Calbe, Meideborg un oosten de Elv weer to de Tied noch vun Slaven bewahnt. Ok dat Wendland hett to’n groten Deel nich to dat Spraakrebeet vun de Sassen höört. Vun de Elv bi Geesthacht leep de Spraakgrenz to de Slaven in en Bagen na Noordwesten un bi Kiel na de Oostsee ran. In’n Noorden weren groff Levensau un Eider de Spraakgrenz to de Dänen un in’n Westen to de Fresen. Ok Wusten, Wangerland, Oostfreesland un dat Grönningerland weren to de Tied noch freesch un nich Deel vun dat ooldsassische Spraakrebeet. Dat Westlauwersche Freesland is nu noch freesch. Bi Möppelt leep de Spraakgrenz wedder an de Südersee ran.

Schrift[ännern | Bornkood ännern]

Allgemeen warrt blot de Tied vun dat 9. Johrhunnert af an as Ooldsassisch betekent, as toeerst Saken op Sassisch opschreven worrn sünd. För dat noch öllere Sassisch gifft dat keen fasten Naam. Dat liggt dor an, dat sik ahn opschreven Saken nix över de Inordnung vun disse Spraak seggen lett. De Spraak weer aver dicht verwandt mit dat Angelsassische, denn de Angelsassen sünd in dat 5. Johrhunnert ut Sassen na England trocken. Verwandschop besteiht ok mit dat Freesche, disse dree Spraken warrt faken as ingväonsche Spraken tohoopfaat.

De eersten sassischen Texten weren de Heliand un de Genesis, de vun de Franken opschreven worrn sünd, dat se de Sassen beter to Christen maken kunnen, nadem se jem ünnerkregen harrn. Blangen Texten, de mit de Christenmission to doon hebbt, gifft dat denn op Ooldsassisch blot noch lüttje Texten. Dat sünd eenmal korte Segensspröök un denn dat Heveregister vun Essen.

To bedenken is bi disse Texten vör allen, dat se nich unbedingt all vun Sassen schreven sünd. De Texten för de Christenmission sünd to’n Deel woll vun Franken un Baiern schreven. Bi annere Texten is dor vun uttogahn, dat se ut dat Latiensche översett sünd. De Texten wiest also nich unbedingt all dat typische Sassisch, so as dat vun de Lüüd to de Tied spraken worrn is.

De gröttste Deel vun de opschreven Saken stammt ut de eerste Tied, as de Franken ut de Sassen Christen maken wullen. Ut dat 10., 11. un 12. Johrhunnert is kuum wat nableven. Eerst mit den Sassenspegel to Anfang vun dat 13. Johrhunnert warrt wedder mehr op Sassisch schreven. De Sassenspegel hett aver al en düüdlich annere Spraak as dat Ooldsassische un warrt dorvun al dat Middelsassische torekent.

Markmalen[ännern | Bornkood ännern]

Anners as dat Middelsassische un dat Plattdüütsche nu harr dat Ooldsassische noch dat th bi Wöör so as that (dat), jüst as dat Engelsche dat nu ok noch hett (that). Dat Ooldsassische harr domals ok noch temlich veel vun de starken Flexionen vun dat Germaansche, de later in middelsassische un plattdüütsche Tied all afslepen worrn sünd (iro hêrron bodon, jemehr Herrn Boden).

Kiek ok bi[ännern | Bornkood ännern]