Grunnegs

Vun Wikipedia
Wesseln na: Navigatschoon, Söök
Groningsch
Warrt snackt in: Nedderlannen, (Groningen, Drenthe, Provinz Freesland
Sprekertall: bi 310.000
Spraakfamilie:
Offiziellen Status
Amtsspraak in: Groningsch warrt as en nedersaksischen Dialekt ankeken
Spraakkoods
ISO 639-2 (B): f
SIL: gos

Grunnegs, ok Grönnengs un in Standardplatt Groningsch is de plattdüütsche Dialekt, de in de Provinz Groningen in de Nedderlannen snackt warrt. Groningsch steiht up freeschen Grund un liggt nich wiet af dat Oostfreesch Platt.

Historie[ännern | Bornkood ännern]

De Grundlaag vun Groningsch is dat Oostlauwersk Freesch. Dat weer en Spraak, de in de Kuntreien vun de Lauwers bit hen na de Werser to snackt wurrn is. In de lesten Johren seggt de Spraakforschers dor tomeist Klassisch Ooldfreesch to. Hüdigendags is dat Oosterlauwersk Freesch tomeist utstorven, bloß in dat Saterland warrt dor noch de Dialekt Saterfreesch snackt. De Lüde in dat Groningerland hefft vun dat 15. Johrhunner af an nich mehr Freesch, man Platt snackt. Man de freeschen Wuddeln (Substratspraak) sünd dor noch to spören.

Groningsch un Oostfreesch[ännern | Bornkood ännern]

Groningsch un Oostfreesch is meist desülbige Twieg vun de plattdüütsche Spraak. In de Nedderlannen weert de beiden Dialekten faken tohopenbunnen to en egen Grupp mank de plattdüütschen Dialekten. Dor snackt se denn vun de Friso-Saksischen-Dialekten. Groningers un Oostfresen könnt goot mit'nanner snacken un verstaht sik ok. De meisten Wöör weert övereen bruukt. Bloß bi de Lehnwöör un bi dat Schrieven gifft dat Ünnerscheden: In Oostfreesland gifft dat veel düütsche Lehnwöör un de Schrievwies is vun de Hoochdüütsche Spraak övernahmen. In't Groningerland gifft nu anners nedderlannsche Lehnwöör un de Schrievwies sleiht na de nedderlannsche Siet. Kennteken för Groningsch-Oostfreesche Dialekten sünd besunnere Kläng as -ou (Groningsch: blout, oostfreesch: bloot, Utspraak: bloutt) un -ai (Groningsch: nait, oostfreesch: neet, Utspraak: neit).

Oostfreesch Groningsch Düütsch Nedderlannsch
Schöfel Scheuvel Schlittschuh Schaats
lüttje lutje klein klein
neei nij neu nieuw
Muus Moes Maus Muis
sük zok sich zich

De Utspraak up Groningsch un Oostfreesch is meist övereen, ofschoonst de Schrievwies ganz anners utsütt.


Dialekten[ännern | Bornkood ännern]

Dat gifft 7 Groningsche Dialekten:

  • Oldambtster Platt (stark overeen Rheiderlanner Platt)
  • Hoogelanner Platt (stark övereen mit dat Emder Platt)
  • Westerwoldinger Platt (Westerwolds, stark övereen mit dat Eemslänner Platt)
  • Fehnkoloniaalsk
  • Noordenvelder Platt
  • Westerquarteersk
  • Stadt Grönnegsk (in de Stadt Groningen)
  • Pompster Platt (in de Provinz Freesland)

Henwiesen[ännern | Bornkood ännern]